Αντώνης Ζιώγας: "Η τέχνη αφυπνίζει, δεν σώζει ψυχές"

2020-09-02

Επιμέλεια: 

Βασιλική Β. Παππά

vas_nikpap@yahoo.gr


Ο σημερινός καλεσμένος μου φέρει διπλή ιδιότητα, αυτή του συγγραφέα και του ηθοποιού, με συμμετοχές τόσο στην τηλεόραση όσο και στο θέατρο. Η παρουσία του στα τεκταινόμενα του θεάτρου θα έλεγα ότι είναι ιδιαίτερα έντονη, αφού παρά το νεαρό της ηλικίας του έχει συμμετάσχει ήδη, σε περισσότερες από 35 παραγωγές με διάφορους ρόλους. Σήμερα όμως, η κουβέντα μας  δεν εστιάζεται στην τέχνη του θεάτρου αλλά κυρίως στη συγγραφή. Πρόκειται για έναν άνθρωπο με ιδιαίτερες ευαισθησίες, που πιστεύει κι αγωνίζεται για την ύπαρξη αρετών - σπάνιο για την εποχή μας -, με θετικό τρόπο σκέψης, αφού όπως λέει χαρακτηριστικά δεν θέλει να ανήκει σε εκείνους που κοιτάζουν χαμηλά και βλέπουν γκρεμό αλλά ψηλά και ουρανό.

Β.Π.: Kύριε Ζιώγα, πριν λίγες μέρες έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο σας που φέρει τον τίτλο «Το στοιχειωμένο δέντρο». Πρόκειται για μια νουβέλα βασισμένη στο θεατρικό σας έργο «Το μαγικό κουτί». Τι είναι η νουβέλα τελικά;

Α.Ζ.: Νουβέλα ονομάζεται το λογοτεχνικό είδος που αφορά στην πεζογραφία. Κύριο χαρακτηριστικό της είναι η έκταση. Δηλαδή είναι μεγαλύτερη από διήγημα και μικρότερη από μυθιστόρημα. Επίσης εστιάζει κυρίως στην ψυχογραφία των χαρακτήρων κι όχι σε μια περίτεχνη πλοκή της ιστορίας.

Β.Π.: Από πού αντλείτε τα θέματα για τα παραμύθια σας;

Α.Ζ.: Από τη ζωή, την καθημερινότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις. Απλώς στο παραμύθι όλα αυτά έχουν αλληγορική σημασία. Κυριαρχεί το σουρεαλιστικό και το μεταφυσικό στοιχείο. Τα παιδιά πιστεύουν πολύ σε αυτά. Έτσι λοιπόν μπορεί κανείς εύκολα να αγγίξει το μυαλό και τη φαντασία τους. Ζούμε σε έναν κόσμο στον οποίο βιώνουμε καθημερινά την αέναη μάχη ανάμεσα στο κακό και το καλό. Είτε μέσα μας είτε στο περιβάλλον γύρω μας. Έτσι λοιπόν αυτό το στοιχείο δε θα μπορούσε να λείπει από τα παραμύθια μου.

Β.Π.: Ποιο είναι το στοίχημα για έναν συγγραφέα που απευθύνεται σε παιδιά;

Α.Ζ.: Να καταφέρει να κρατήσει το ενδιαφέρον τους αρχικά. Να τα διασκεδάσει σεβόμενος την παιδικότητά τους. Πάνω απ' όλα είναι παιδιά. Οφείλουν πρωτίστως να παίζουν, να περνούν καλά. Δεν παύουν όμως να είναι μέλη και κληρονόμοι μιας κοινωνίας. Όσο πιο γρήγορα το συνειδητοποιήσουν αυτό τόσο καλύτερη και ποιοτικότερη ζωή θα έχουν στην ενηλικίωσή τους. Άρα το στοίχημα ενός συγγραφέα είναι να καταφέρει μέσα από γνώριμες και χαρωπές καταστάσεις, χωρίς βία κι υπέρμετρο σπαραγμό να περάσει και κάποιο μήνυμα στο παιδί που θα του φανεί χρήσιμο στη μελλοντική του ζωή. Αγάπη για τον συνάνθρωπο, τη φύση και τα ζώα, γενναιοδωρία και προπαντός αισιοδοξία κι ελευθερία. Μέσα από την πλοκή της ιστορίας πάντα κι όχι με κάποια διδακτική μέθοδο. Η τέχνη δε σώζει ψυχές, απλώς αφυπνίζει.

Β.Π.: Κύριε Ζιώγα, έχετε διασκευάσει για το ελληνικό θέατρο δύο ξένες παιδικές σειρές, Στρουμφάκια (επιχείρηση Στρουμφίτα) και Μάγια η Μέλισσα. Απολαμβάνετε την επαφή με τα παιδιά; Αλήθεια, είναι μια σχέση ζωής που δεν ξεφτίζει;

Α.Ζ.: Από την αρχή της πορείας μου δουλεύω για παιδιά ή με παιδιά. Ξεκίνησα ως ηθοποιός και συνέχισα ως δημιουργός δικών μου έργων. Έχω εργαστεί όμως κι ως ανιματέρ και κυρίως αυτή η εμπειρία με βοήθησε να αφουγκραστώ τις ανάγκες τους σε ό,τι αφορά τη θεματολογία και τον τρόπο παρουσίασης των έργων μου. Εξαρτάται βέβαια από την ηλικία πάντα διότι άλλες προσλαμβάνουσες έχει ένα τετράχρονο παιδί κι άλλες ένα εννιάχρονο. Παράλληλα η ενέργεια των παιδιών κι η αστείρευτη ανάγκη τους να γνωρίσουν τον κόσμο με κρατούν σε εγρήγορση. Ο άνθρωπος σε γενικές γραμμές μεγαλώνοντας έχει την τάση να θεωρεί ότι τα ξέρει όλα, τα έχει δει όλα, οπότε χάνει σιγά-σιγά την όρεξη για ζωή και για περιπετειώδεις ανακαλύψεις. Μόνο αν ξαναγίνουμε οι ενήλικες παιδιά στην ψυχή θα πλημμυρίσουμε με υγεία, ευεξία κι αστείρευτη δημιουργικότητα. Οπότε θα ήμουν τουλάχιστον αφελής αν επέτρεπα να ξεφτίσει η σχέση μου με τα παιδιά. Κι ο μόνος τρόπος για να κρατηθεί ζωντανή η επαφή είναι ο σεβασμός. Μόνο εάν τους προσφέρεις ειλικρίνεια κι αγάπη θα εισπράξεις αποδοχή κι εμπιστοσύνη.

Β.Π.: Δεχτήκατε κριτική από τα παιδιά με τα οποία έρχεστε σε επαφή;

Α.Ζ.: Τα παιδιά δεν κρίνουν, εκφράζονται. Όταν κάτι τους αρέσει δίνουν και την ψυχή τους. Αν πάλι κάτι τους ενοχλεί ή τους φοβίζει αντιδρούν την ίδια στιγμή. Στο βιβλίο είναι δύσκολο να φανεί αυτό, διότι δεν είσαι μπροστά για να δεις τις αντιδράσεις ενός παιδιού. Αντίθετα στο θέατρο η επαφή είναι άμεση. Ακούς, εισπράττεις ενέργειες κι ανάλογα προσαρμόζεσαι. Αν αυτό που παρουσιάζεις δεν αρέσει το καταλαβαίνεις από τη συμμετοχή. Βεβαίως κι είναι αδύνατον να καλύψεις τις προσδοκίες ως καλλιτέχνης όλων των παιδιών. Κάποια θα ενθουσιαστούν και κάποια θα δυσαρεστηθούν. Το ζητούμενο για μένα είναι να αγγίξει ο δημιουργός τον παλμό. Κι αυτό, από την εμπειρία μου στο θέατρο τουλάχιστον, επιτυγχάνεται με την ενεργό συμμετοχή του παιδιού. Τη διάδραση. Όταν τα παιδιά συμμετέχουν σε αυτό που παρακολουθούν νιώθουν ότι τα υπολογίζεις, ότι δημιουργούν κι αυτά. Τρελαίνονται να προτείνουν λύσεις στα αδιέξοδα των ηρώων ή της πλοκής. Επομένως όταν δίνεις τη δυνατότητα στα παιδιά να συμμετέχουν ενεργά στο έργο σου, είναι μηδαμινές οι πιθανότητες να φύγουν δυσαρεστημένα. Το βιβλίο είναι άλλη ιστορία. Αν και υπάρχουν διαδραστικά παραμύθια για μικρότερες κυρίως ηλικίες, στα οποία καλείται το παιδί να ζωγραφίσει ή να παίξει μουσική. Προσωπικά δεν έχω ασχοληθεί ακόμα με κάτι τέτοιο. Είναι πάντως στα σχέδιά μου.

Β.Π.: Εκτός από τη συγγραφή έχετε συμμετάσχει και ως ηθοποιός σε πάνω από 35 θεατρικές παραστάσεις κι εφτά τηλεοπτικές σειρές. Πιστεύετε ότι σταθήκατε τυχερός στις επιλογές σας μέχρι τώρα;

Α.Ζ.: Είμαι τυχερός που ακόμα ζω κι ελπίζω. Είμαι ευγνώμων γιατί ακολούθησα τον δρόμο της καρδιάς μου, αψηφώντας τα δύσβατα μονοπάτια. Ελπίζω να εξακολουθήσω να είμαι τυχερός ώστε να επισκεφτώ κι άλλους προορισμούς αυτής της όμορφης διαδρομής της οποίας τα ναύλα μου χαρίστηκαν από τη φύση. Κι είμαι ευγνώμων γι' αυτό.

Β.Π.: Όλοι μας, στην πορεία της ζωής μας, έχουμε οδηγούς ανθρώπους που μας στηρίζουν και μας ωθούν προς τα εμπρός. Για εσάς ποιοι ήταν αυτοί;

Α.Ζ.: Είναι πολλοί οι άνθρωποι που πίστεψαν σε μένα - το γιατί το ξέρουν μόνο εκείνοι- και μου έδωσαν τη δυνατότητα να βάλω κι εγώ τον δικό μου κόκκο σκόνης σ' αυτό που λέγεται πολιτισμός. Δε θα ήθελα να αναφερθώ ονομαστικά γιατί ο κατάλογος είναι μεγάλος. Ξέρουν ποιοι είναι και μόνο αισθήματα αγάπης τρέφω προς αυτούς. Όπως επίσης υπήρξαν και πολλοί που αρνήθηκαν να με στηρίξουν. Σε αυτούς οφείλω μεγαλύτερο σεβασμό κι αγάπη διότι η άρνησή τους με ώθησε να προσπαθήσω ακόμα περισσότερο για να βελτιωθώ. Εννοείται βέβαια ότι πάντοτε είχα την αμέριστη υποστήριξη της οικογένειάς μου αλλά και κάποιων φίλων. Δε θα μπορούσα φυσικά να λησμονήσω τη στήριξη του αναγνωστικού κοινού και των θεατών. Χωρίς αυτούς το έργο ενός δημιουργού είναι νεκρό.

Β.Π.: Κατά τη γνώμη σας το ελληνικό βιβλίο έχει θέση στη διεθνή αγορά;

Α.Ζ.: Θεωρώ ότι υπάρχουν βιβλία Ελλήνων συγγραφέων τα οποία είναι διεθνών προδιαγραφών. Κάποια μάλιστα ήδη υπάρχουν στη διεθνή αγορά.

Β.Π.: Αν ξαφνικά από το λυχνάρι έβγαινε το τζίνι, ποια τρία πράγματα θα του ζητούσατε;

Α.Ζ.: Θα ζητούσα πίστη, ελπίδα κι αγάπη για όλον τον κόσμο. Μέσα στον κόσμο συμπεριλαμβάνομαι κι εγώ φυσικά. Αν κατείχαμε οι άνθρωποι -έμπρακτα, όχι στα λόγια- αυτές τις τρεις αρετές θα ζούσαμε κάτω από ιδανικές συνθήκες. Όταν πιστεύεις, γεμίζεις χαρά. Όταν ελπίζεις, υγιαίνεις. Όταν αγαπάς, ειρηνεύεις.

Β.Π.: Κύριε Ζιώγα, πώς φαντάζεσθε το μέλλον;

Α.Ζ.: Όπως είναι το παρόν κι όπως ήταν και το παρελθόν. Πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν θλίψεις, πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν ασθένειες ή πανδημίες, πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν πόλεμοι, αλληλοσπαραγμοί και κοινωνικές αδικίες. Επίσης, πάντα υπήρχαν και θα υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί. Θέλω να πω ότι οι άνθρωποι ερχόμαστε και φεύγουμε σε έναν επαναλαμβανόμενο κόσμο. Είναι μεγάλη πλάνη αν νομίζουμε ότι θα αλλάξει ο κόσμος. Μεγαλύτερη βέβαια είναι η πλάνη εκείνου που νομίζει ότι θα αλλάξει τον κόσμο, όταν δεν είναι σε θέση να αλλάξει έναν φθόγγο από την παγιωμένη θεωρία που έχει για τον κόσμο και τους άλλους. Το μόνο που χρειάζεται για ένα καλύτερο μέλλον είναι να προσπαθήσουμε να αλλάξουμε τους εαυτούς μας. Όταν σκεφτόμαστε ότι για όλα φταίνε οι άλλοι ενώ εμείς είμαστε σωστοί, τότε είναι αδύνατον να είναι κανείς σωστός. Διότι εγώ που θεωρώ τον εαυτό μου σωστό για σένα είμαι ο άλλος που είναι λάθος. Κι έτσι ξεκινάει ένας φαύλος κύκλος για την επίρριψη ευθυνών, από τους ανθρώπους που μας γέννησαν μέχρι αυτούς που μας κυβερνούν. Βλέπουμε παντού ανύπαρκτους εχθρούς ενώ ο μοναδικός εχθρός είναι ο ίδιος μας ο εαυτός. Το παρελθόν, το παρόν και το μέλλον δεν είναι ποτέ το ίδιο για κανέναν. Για άλλους θα είναι ευοίωνο και για άλλους δυσοίωνο. Εξαρτάται πώς έχει αποφασίσει ο καθένας να το ζήσει. Δύο φυλακισμένοι στο ίδιο κελί μοιράζονται το ίδιο παράθυρο. Ο ένας κοιτάζει χαμηλά και βλέπει γκρεμό κι ο άλλος κοιτάζει ψηλά και βλέπει ουρανό.