en-us-«Ποιμαίνοντες μετ’ επιστήμης», Ποιμαντική Ψυχολογία, του π. Βασιλείου Θερμού

01/30/2020

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

της Βασιλικής Β.Παππά


«Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης», Ποιμαντική Ψυχολογία, του π. Βασιλείου Θερμού, εκδ. Αρμός, 1998

Το «Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης» είναι ένα βιβλίο 187 σελίδων σχήματος (21 Χ 14). Πρόκειται για κείμενα και ομιλίες στη μεθόριο Ψυχολογίας και θεολογίας-ποιμαντικής.

'Οπως σημειώνεται στον πρόλογο του βιβλίου, «στην ταλαιπωρημένη μας εποχή λιγόστεψαν επικίνδυνα εκείνοι που ποιμαίνουν τις λογικές ψυχές με αγάπη. Ακόμη περισσότερο λιγόστεψαν εκείνοι που ποιμαίνουν με επίγνωση, τέχνη, στρατηγική, σοβαρότητα. "Επιλελοίπασιν οι ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης", είπε κάποτε ένας από τους επιστήμονες της ποιμαντικής. Γι' αυτούς που ωστόσο το επιθυμούν προορίζεται αυτό το βιβλίο. Κυρίως πνευματικούς, αλλά και καθηγητές, δασκάλους, γονείς. Όλοι ποιμαίνουν, είτε το αντιλαμβάνονται είτε όχι. Και ο χώρος της ψυχολογίας και της ψυχιατρικής έχει πολλά να προσφέρει σ' αυτή τους την επιθυμία.

Ο συγγραφέας του βιβλίου, πατήρ Βασίλειος Θερμός είναιένας πολύ μορφωμένος και καταρτισμένος ιερέας με σπουδές στην Ιατρική και Θεολογία του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι διδάκτωρ του Τμήματος Κοινωνικής Θεολογίας με βαθμό "άριστα" και επίκουρος καθηγητής Ποιμαντικής στην ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Αθηνών. Ασκεί την Ψυχιατρική και Ψυχοθεραπεία παιδιών, εφήβων και νέων. Έχει μετεκπαιδευθεί ως "επισκέπτης επιστήμων" (Visiting Scholar) στα Πανεπιστήμια Harvard, Boston University, Boston College και στο Andover Newton. Τα βασικά του ενδιαφέροντα είναι ο διάλογος Θεολογίας-Ποιμαντικής και Ψυχιατρικής-Ψυχαναλύσεως, η ψυχολογία του κληρικού και του εκκλησιαστικού οργανισμού, η ψυχολογία και ψυχοπαθολογία της θρησκευτικότητος, η εφηβεία και τα προβλήματά της, η ψυχολογία και ψυχοπαθολογία του θρησκευτικού βιώματος και της θρησκευτικής συμπεριφοράς. Βιβλία και άρθρα του έχουν μεταφραστεί στα Αγγλικά, Γαλλικά, Ρωσικά, Ρουμανικά. Για το σύνολο του έργου του έχει εκπονηθεί μεταπτυχιακή εργασία (master thesis) στη Θεολογική Σχολή του Πανεπιστημίου Balamand στον Λίβανο. Ασχολείται με την επιμόρφωση των κληρικών και άλλων εκκλησιαστικών στελεχών στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έχει διδάξει στη Θεολογική Ακαδημία της Εκκλησίας της Αλβανίας ενώ έχει συμμετάσχει σε πολλές εκδηλώσεις και εκπομπές. Υπηρετεί στην Ιερά Μητρόπολη Θηβών και Λεβαδείας. Είναι καλός συγγραφέας, όπως διαπιστώνουμε τόσο από τα προηγούμενα βιβλία του όσο και από αυτό που παρουσιάζουμε σήμερα.

Η μέχρι τώρα δημόσια πορεία του χαρακτηρίζεται από πληθώρα δημόσιων επισημάνσεων για τα κακώς κείμενα. Μεγάλο μέρος των παρεμβάσεών του συμπίπτουν με τις επιθυμίες των επικριτών του, επειδή επικρίνουν ενέργειες των 'προοδευτικών' τις οποίες και οι ίδιοι αποδοκιμάζουν. Δειγματοληπτικά (στην παρένθεση η δημοσίευσή τους):

  • Κατά της γλωσσικής αγραμματωσύνης (Ποιμαίνοντες μετ΄ επιστήμης, σ. 155-160).
  • Κατά της κοινωνίας του θεάματος και της κατανάλωσης (Ποιμαίνοντες μετ΄ επιστήμης, σ. 134-154,

Στους καιρούς που έρχονται τονίζει σε ένα σημείο του βιβλίου «μας χρειάζονται εξ ίσου ο προφητικός ζήλος και έλεγχος, η αποστολική απλότητα, η αντιιδρυματική θρησκευτικότητα των κατακομβών, ο θεολογικός πλούτος των Πατέρων, η ποικιλομορφία της ενωμένης Εκκλησίας ( από την Δύση μέχρι την Αραβία ), ο κλασικισμός της Ραβέννας, η σιωπή και ταπείνωση της ερήμου, η λειτουργική ευρωστία του Αγίου Όρους»[1].

Σε άλλο σημείο ο πρωτοπρεσβύτερος Βασίλειος Θερμός υποστηρίζει ότι μια πολύ βασική πτυχή της ποιμαντικής δραστηριότητας του ποιμένα είναι η ενίσχυση και καθοδήγηση ανθρώπων που είναι από την Εκκλησία επιφορτισμένοι με το καθήκον της διαποιμάνσεως ή κατηχήσεως του λαού του Θεού , ενώ οι ίδιοι καταντούν πολλές φορές αποίμαντοι και ρίχνονται αστήρικτοι στον αγώνα ελκύσεως ψυχών στη θεία σαγήνη.

Σε άλλο σημείο κάνει ένα διαχωρισμό μεταξύ του μυστηρίου της εξομολόγησης και της ψυχανάλυσης. Οι Χριστιανοί - τονίζει - συγχέουν τα όρια Εξομολογήσεως-ψυχαναλύσεως θεωρώντας και τα δύο, παρόμοια μέσα για να πάρουν βοήθεια στα προβλήματά τους, ενώ το ίδιο παθαίνουν και οι ενασχολούμενοι με την ψυχανάλυση ιερείς πού νοιώθουν όχι ως οστράκινα σκεύη πού αξιώνονται να φέρουν τη Θεία Χάρη και να γίνονται οικονόμοι της, αλλά ως ικανοί να βοηθήσουν τους άλλους με τις ψυχαναλυτικές τους δεξιότητες και να υποβάλλουν σε ψυχολογική έρευνα και θεραπεία τους κληρικούς, ακόμα κι όλη την Ἐκκλησία. Ένας εξ αυτών γράφει ότι "η Ελλαδική Εκκλησία παρέχει εικόνα καταθλίψεως με αυστηρά ψυχοδυναμική έννοια"![2]

Γι' αυτό ο ιερέας οφείλει να κερδίσει το σεβασμό και την εκτίμηση του ποιμνίου του κι ιδιαίτερα των νέων. Οφείλει να γίνει τόσο απαραίτητος σ' αυτούς όσο ένας ιατρός στους ασθενείς του ή ένας δάσκαλος στους μαθητές του.Αν συμβεί κάτι τέτοιο, ίσως οι νέοι απεξαρτηθούν από την αυθεντία των ψευδοπαιδαγωγών του διαδικτύου και εναποθέσουν τις προσδοκίες τους στους χαρισματικούς παιδαγωγούς του Χριστού, οι οποίοι οφείλουν να είναι μυσταγωγοί και εμπνευστές του ποιμνίου τους στην εν Χριστώ ζωή[3].

Αναφορά γίνεται και στον ιδιαίτερο ρόλο τους απέναντι στα εξαρτημένα άτομα. Κατά τον π. Βασίλειο Θερμό, θεμελιώδη προϋπόθεση για την επανένταξη των εξαρτημένων ανθρώπων αποτελεί η ύπαρξη μιας ζωντανής εκκλησιαστικής κοινότητας, η οποία θα τους αγκαλιάζει με αγάπη, ανεξάρτητα από το πρόβλημά τους ή την παθολογία τους. Που δεν θα τους δακτυλοδείχνει επισκιάζοντας τα άλλα τους γνωρίσματα και συντελώντας στην απομόνωσή τους, αλλά διαφυλάσσοντας την αξιοπρέπειά τους και ξεναγώντας τους στον τρόπο ζωής που λέγεται Ορθόδοξη Εκκλησία.

Γι' αυτό το λόγο δίνει μεγάλη έμφαση και επιμένει ο π. Θερμός στην εκπαίδευση κληρικών και λαϊκών, ώστε να είναι σε θέση να ανταποκριθούν στις ανάγκες των συγκεκριμένων ατόμων. Η εκπαίδευση αυτή πρέπει να έχει διπλό χαρακτήρα: βασικά στοιχεία κοινωνικής και ψυχολογικής θεώρησης του φαινομένου των ναρκωτικών στην προπτυχιακή εκπαίδευση των θεολογικών σχολών και συστηματικότερη εμβάθυνση σ' αυτά τα ζητήματα από επιλεγμένα στελέχη που θα αποτελέσουν την κύρια δύναμη κρούσης της Εκκλησίας σ' αυτό το θέμα[4].

Επίσης, ένα άλλο σημείο που θίγεται στο βιβλίο και αξίζει να τονιστεί είναι οι θέσεις του για τις επιπτώσεις της τηλεόρασης στη θρησκευτική αγωγή, στην αναγκαιότητα ή μη ίδρυσης εκκλησιαστικού τηλεοπτικού σταθμού, στη διασύνδεση της Εκκλησίας με όλες τις μορφές του δημόσιου βίου, στην ποιμαντική του γάμου κ.ο.κ. η αναφορά στην ισχύ της τηλεοπτικής εικόνας στη σύγχρονη εποχή προσδιορίζοντας τα νέα δεδομένα που αυτή επιφέρει. Εγείρει δε νέες απαιτήσεις για τα βιβλία των θρησκευτικών, για το χριστιανικό εξωσχολικό βιβλίο, ακόμη και για τα βιβλία των μεγάλων, για το χριστιανικό περιοδικό.

Ορισμένες διατυπώσεις του - (οι ταινίες του Σαββατόβραδου) έχουν στοιχίσει σε πλήθος παιδιών την απουσία από τον Κυριακάτικο εκκλησιασμό ή από το οικογενειακό τραπέζι. Εκτός αυτού, παραγκωνίζεται ο γραπτός λόγος και αποστασιοποιείται το παιδί από τον πλούτο των ελληνικών γραμμάτων, υποβαθμίζοντας το γλωσσικό τους αισθητήριο. Ο εκτενής γραπτός λόγος θεωρείται ανιαρός, καθώς απαιτείται γλωσσικό υπόβαθρο, κριτική αυτενέργεια και σκέψη που ο μαθητής δεν είναι πρόθυμος να καταβάλλει.

Το γεγονός ότι παραγκωνίζεται το βιβλίο, καθιστά το πρόβλημα μείζονος σημασίας, γιατί τα αρνητικά του αποτελέσματα εξαπλώνονται στο χώρο της εκπαίδευσης και της οικογένειας, όπου η σαγήνη της εικόνας προσδίδει στη μαθησιακή διαδικασία και την οικογενειακή επικοινωνία πληκτικό χαρακτήρα.

Επίσης, ο συγγραφέας τονίζει πως τα νέα παιδιά έλκονται όλο και περισσότερο από τα βιβλία που έχουν πλούσια εικονογράφηση, καθώς και επίσης σύντομη και ευσύνοπτη διατύπωση. Αντίθετα, αντιμετωπίζουν αναγνωστικές δυσκολίες και έχουν αρνητική στάση απέναντι σε ογκώδη πολυσέλιδα βιβλία από τα οποία απουσιάζουν οι εικόνες. Αυτό συμβαίνει, γιατί η εικόνα παρουσιάζεται λιγότερο ανιαρή, ελκυστική και επιτρέπει φυγή από την πραγματικότητα και μεταβιβάζει πιο εύκολα τα μηνύματα. Το φαινόμενο είναι απότοκο της κοινωνίας της πληροφορίας, στην οποία κυρίαρχη θέση η εικόνα στο θυμικό του νέου ανθρώπου.

Τέλος, πελώρια ζητήματα τίθενται ενώπιόν μας για το περιεχόμενο της διδαχής. Πώς θα μπορέσουμε να αναπτύξουμε στους νέους ανθρώπους αντίβαρο στο ρεύμα του εντυπωσιασμού; Τι είδους αγωγή θα πρ΄΄επει να δοθεί και με ποιους τρόπους, ώστε να ανακαλύψουν οι νέοι «τις πνευματικές ηδονές»; Πως τα λόγια και το ήθος της οικογενειακής, σχολικής, κοινωνικής ζωής θα εισάγουν και θα εδραιώσουν την ανθρώπινη ποιότητα;

Τα μέσα μαζικής ενημέρωσης, λοιπόν, είναι πια η μόνη εξουσία, διότι εξουσιάζουν το θυμικό των ανθρώπων. Οι περισσότεροι διανοητικά αμφισβητούν την αξιοπιστία τους λέγοντας: «Μας κοροϊδεύουν». Συναισθηματικά, όμως, την έχουν αναγνωρίσει ως τη μόνη αυθεντία κι έχουν παραδοθεί άνευ όρων, αφού για το ασυνείδητο αξιόπιστο είναι ό,τι επαληθεύει την παντοδυναμία του.

Επιβάλλεται οι φορείς αγωγής να επινοήσουν τρόπους για την ώθηση των νέων στην πνευματική καλλιέργεια, χωρίς να αντιμάχονται την αναμφισβήτητη δύναμη των ΜΜΕ.

Κλείνοντας, θα ήθελα να αναφερθώ σε μια θέση του που με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη και που αναφέρει χαρακτηριστικά: «Αντιλαμβανόμαστε, βέβαια, ότι πτωχεία του λόγου αντανακλά και πτωχεία της σκέψης και, γενικώτερα, του ψυχικού κόσμου»[5]. Όπως, και ότι οφείλουμε, αν θέλουμε να είμαστε πραγματικοί Χριστιανοί, να αποτινάξουμε από πάνω μας την αυτοδικαίωση, την υποκρισία, τον ευσεβισμό και κάθε είδους ψεύτικη ευσέβεια. Οφείλουμε να είμαστε πραγματικοί Χριστιανοί και όχι μόνο να δείχνουμε. Για να γίνει όμως αυτό χρειάζεται διαρκής αγώνας και αυτοέλεγχος. «Η Εκκλησία - κατά τον Πρωτοπρεσβύτερο Βασίλειο Θερμό - προσφέρει ένα αντίδοτο, που ονομάζεται «νήψη»[6].


[1] π. Β. Θερμοῦ, Ποιμαίνοντες μετ᾿ ἐπιστήμης σ. 106.

[2] π. Β. Θερμού, Ποιμαίνοντες μετ᾿ ἐπιστήμης σ.93.

[3] π. Β. Θερμού, Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης, σ. 63.

[4] π. Β. Θερμού, Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης, 123-126.

[5] π. Β. Θερμοῦ, Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης, σ. 89 .

[6] π. Β. Θερμού, Ποιμαίνοντες μετ' επιστήμης, σ. 68.