Γεννιέται κανείς ή γίνεται καλλιτέχνης;

2021-10-16

της Πένυς Κατσούλια*

pennyka97@yahoo.com


Όταν μελετάται η παιδική εξέλιξη, υπάρχει πάντα το ερωτηματικό: ο άνθρωπος είναι προϊόν του περιβάλλοντος στο οποίο ζει και των εμπειριών που δοκιμάζει ή η μοίρα του είναι βιολογικά προδιαγεγραμμένη; Εκείνο που δείχνει να είναι βέβαιο είναι ότι και οι γενετικοί και οι περιβαλλοντικοί παράγοντες συντείνουν στη διαμόρφωση του υποκειμένου, παραμένει όμως αναπάντητο κατά πόσο είναι έμφυτες και κατά πόσο είναι επίκτητες οι ιδιότητες των ανθρώπινων όντων.

Σύμφωνα με τους υποστηρικτές της θεωρίας περί περιβάλλοντος, το παιδί είναι "προγραμματισμένο" από τα πρώτα χρόνια να είναι πιο "πραγματιστής" ή πιο "καλλιτέχνης", να αγαπάει τη μουσική ή να αρνείται κάθε μορφή μουσικής έκφρασης. Η άποψη του αντίθετου στρατοπέδου είναι ότι, όποια προσπάθεια κι αν γίνει, το παιδί είναι προορισμένο να παρουσιάσει, αργά ή γρήγορα, τις κλίσεις που περιέχονται στο γενετικό του υλικό από τη στιγμή που συλλαμβάνεται. Ωστόσο, μια απλή παρατήρηση μπορεί να διαψεύσει και τις δύο απόψεις: δυο αδέλφια, που μεγάλωσαν στην ίδια οικογένεια και με τις ίδιες αρχές διαπαιδαγώγησης, συχνά, εμφανίζουν αργότερα εντελώς αντίθετους χαρακτήρες. Και δείχνουν εντελώς διαφορετικές κλίσεις ή επιλέγουν εντελώς ασυμβίβαστους τρόπους ζωής. Πώς αλλιώς μπορούμε να ερμηνεύσουμε αυτές τις διαφορές, χωρίς να παραδεχτούμε ότι, εκτός από την κληρονομικότητα απ' τη μια και τη διαπαιδαγώγηση απ' την άλλη, ο κάθε ΄άνθρωπος έχει το δικό του τρόπο αντιμετώπισης και επεξεργασίας των όσων του διδάσκονται ή του συμβαίνουν; 


* Η Πένυ Κατσούλια σπούδασε στο τμήμα Φιλοσοφίας και Παιδαγωγικής της Φιλοσοφικής Σχολής του Α.Π.Θ.