"Η δημιουργική γραφή μπορεί να μην είναι "τρόπος ζωής" αλλά σίγουρα είναι τρόπος ευ-ζωίας"

2020-04-26

Συνέντευξη με τη στιχουργό - ποιήτρια Χαρά Ρίζου


Επιμέλεια:

Βασιλική Β.Παππά

vas_nikpap@yahoo.gr


Η Χαρά Ρίζου γεννήθηκε στη Μακρακώμη Φθιώτιδας και σπούδασε φιλολογία στο Τμήμα Μεσαιωνικών και Νεοελληνικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Επίσης, έχει αποφοιτήσει από το Μεταπτυχιακό Τμήμα του Εργαστηρίου Επαγγελματικής Δημοσιογραφίας και είναι Διδάκτωρ του Τμήματος Φιλοσοφικών και Κοινωνικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Πανεπιστημίου Κρήτης.

Εργάζεται ως φιλόλογος και διετέλεσε Διευθύντρια σε σχολεία Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης. Επίσης, εργάστηκε στο Τμήμα Επικοινωνίας, Μέσων και Πολιτισμού του Παντείου Πανεπιστημίου Αθηνών και στο Τμήμα Επιστημών Αγωγής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Είναι μέλος Επιστημονικών Ενώσεων και Συλλόγων και έχει λάβει μέρος ως Εισηγήτρια σε Διεθνή και Πανελλήνια Συνέδρια. Δημοσιευμένες μελέτες, άρθρα και ποιήματά της βρίσκονται τόσο σε επιστημονικά, όσο και σε λογοτεχνικά περιοδικά.

Μεταξύ άλλων, έχει εκδώσει ποιητικές συλλογές και έχει βραβευτεί σε διεθνείς και πανελλήνιους διαγωνισμούς. Το πρώτο τραγούδι σε δικούς της στίχους κυκλοφόρησε το 2013, έτος Καβάφη, με τίτλο: «Στην πόλη του Καβάφη», σε μουσική Νικήτα Βοστάνη και ερμηνεία Μανώλη Μητσιά.

Τελευταία, εκδόθηκε το βιβλίο/cd, με τίτλο: «κύκλος στο νερό», που περιέχει δεκατρία τραγούδια σε δικούς της στίχους. Με αφόρμηση αυτό, πραγματοποιήθηκε και η συνέντευξη που ακολουθεί.

Β.Π.: Κυρία Ρίζου, γεννηθήκατε στη Μακρακώμη Φθιώτιδας και ζείτε στον Πειραιά. Από την παιδική ηλικία ποιες αναμνήσεις είναι πιο έντονες και επανέρχονται στη μνήμη σας;

Χ.Ρ.: Πράγματι, γεννήθηκα σε μια μικρή πόλη, κοντά στη Λαμία, στην παραμυθένια Μακρακώμη. Εκεί, έζησα ξέγνοιαστα και χαρούμενα τα παιδικά και εφηβικά μου χρόνια. Η Μακρακώμη διαθέτει το χάρισμα να συνδυάζει τις αρετές του χωριού και της πόλης μαζί και οι αναμνήσεις μου είναι πολλές και ζωηρές. Τι να πρωτοθυμηθώ! Τις αλάνες με τα ομαδικά παιχνίδια; Την ποδηλατάδα στους αγρούς με τις παπαρούνες ή τις βόλτες στη γραφική γέφυρα του Σπερχειού και το λαχταριστό παγωτό κάτω από τα δροσερά πλατάνια της πλατείας; Οι καλοκαιρινές μέρες έσβηναν, συνήθως, με θερινό σινεμά, ή με άλλες πολιτιστικές εκδηλώσεις.

Επίσης, θυμάμαι έντονα το ρουμελιώτικο Πάσχα. Ασύγκριτο, με τα ιδιαίτερα έθιμα, τις εικόνες, τις γεύσεις και μυρωδιές. Στιγμές μυσταγωγίας και χαράς μαζί. Νοσταλγώ, ακόμη, εκείνες τις γιορτινές συγκεντρώσεις γύρω από το τραπέζι με φίλους και συγγενείς, τη γεύση της αχνιστής σούπας, το ζυμωτό ψωμί και το έντονο άρωμα του καφέ, που πλημμύριζε όλο τον χώρο.

Β.Π.: Τελευταία εκδόθηκε ένα βιβλίο/cd με τίτλο «Κύκλος στο νερό» που περιέχει δεκατρία τραγούδια με δικούς σας στίχους. Θα ήθελα να μας μιλήσετε γι' αυτό.

Χ.Ρ.: Όπως, ακριβώς, το αναφέρετε είναι ένα βιβλίο/cd με δεκατρία τραγούδια, εικονογραφημένο από τον Γιώργο Παπαγεωργίου, που κυκλοφορεί από την εταιρεία «Καθρέφτης Ήχων Αληθινών». Ο «κύκλος στο νερό» με λιτούς έμμετρους στίχους, ειδολογική μουσική ποικιλία και θεματολογία από διάφορες πτυχές της καθημερινής ζωής, προσπαθεί να μας ταξιδέψει και να μας χαρίσει μια ξεχωριστή νότα στη θάλασσα της μουσικής.

Ο πολυσυλλεκτικός δίσκος γεννήθηκε μέσα σε πλαίσια ομαδικής συνεργασίας. Τα τραγούδια μελοποίησαν οι συνθέτες: Κώστας Βογιατζής, Δημήτρης Κωνσταντόπουλος, Γιάννης Λεονταρίτης, Ελένη Μπελιμπασάκη, Δημήτρης Παύλου και Στέφανος Χατζηαναγνώστου.

Ερμηνεύουν με τη μελωδική φωνή τους, οι ερμηνευτές: Βασίλης Διαμάντης, Μαρία Κανελλοπούλου, Γιώτα Λιαποπούλου, Κώστας Ξυλάς, Σπύρος Μπουλής, Δέσποινα Ραφαήλ, Μύρτα Σακελλαρίου και Βασίλης Σαλταγιάννης.

Η ενορχήστρωση έγινε από τους: Δημήτρη Κωνσταντόπουλο, Ελένη Μπελιμπασάκη, Στέφανο Χατζηαναγνώστου και στηρίζεται σε ποικίλα μουσικά όργανα που εκτελούνται από δεξιοτέχνες μουσικούς.

Β.Π.: Η ζωή σας είναι η συγγραφή ή η συγγραφή είναι μέρος της ζωής σας; Ποιος σας έδωσε το έναυσμα να ασχοληθείτε μ' αυτή;

Χ.Ρ.: Θεωρώ υπερβολικό να πω ότι όλη μου η ζωή είναι η συγγραφή. Ωστόσο, δεν θα μπορούσα να σκεφτώ τη ζωή μου χωρίς να γράφω. Η δημιουργική γραφή για μένα, μπορεί να μην είναι «τρόπος ζωής», αλλά είναι, σίγουρα τρόπος ευ-ζωίας. Όσον αφορά στο ξεκίνημα, από παιδί ένιωθα να έχω ρυθμό μέσα μου και έχτιζα τα πρώτα μου στιχάκια. Αργότερα, θεωρώ ότι έπαιξαν καθοριστικό ρόλο οι σπουδές μου και η επαγγελματική μου ιδιότητα. Ήρθα σε επαφή με ζωηρά ερεθίσματα και γνώσεις, οι οποίες με βοήθησαν να τοποθετηθώ πιο στέρεα και μεθοδικά στο χώρο της λογοτεχνίας. Η συγγραφή είναι αποτέλεσμα αδιάκοπης προσπάθειας και επίμονης ενασχόλησης. Λόγω επαγγέλματος, έχω διδαχθεί και έχω διδάξει για σειρά ετών και άπειρες φορές μαθήματα «παραγωγής λόγου».

Β.Π.: Για ορισμένους η τέχνη είναι καταφύγιο από την απρόσμενη βία, ενώ για άλλους ένα πεδίο ειρηνικών διεκδικήσεων. Τελικά, τι προσφέρει στο σύγχρονο άνθρωπο;

Χ.Ρ.: Σύμφωνα με τον ορισμό του Αριστοτέλη για την τραγωδία και μάλιστα τις τελευταίες λέξεις, όπου περιέχεται ο απώτερος σκοπός «δι' ελέου και φόβου περαίνουσα την των τοιούτων παθημάτων κάθαρσιν», μέσα από την τέχνη (τα αλλότρια παθήματα -διέγερση συναισθημάτων) ο άνθρωπος, έρχεται σε επαφή με τον βαθύτερο εαυτό του σε συσχέτιση με το κοινωνικό γίγνεσθαι, οδηγείται σε ενδοσκόπηση, αυτοκριτική, αυτοβελτίωση και λύτρωση.

Υπάρχουν, όμως, πολλά είδη και συνδυασμοί των ειδών τέχνης, με πολυδιάστατη στόχευση. Στο μυαλό μου έρχονται και τα λόγια του William Shakespeare "Η τέχνη δεν είναι για τους πολλούς. Δεν είναι ούτε για τους λίγους. Είναι για τον καθένα ξεχωριστά». Ο δημιουργός μπορεί να εκφράζει την σύγχρονη πραγματικότητα ή να είναι πρωτότυπος, ανατρεπτικός, προκλητικός, κλπ. Η προσφορά της, συνεπώς μπορεί να είναι ξεχωριστή για τον καθένα. Μπορεί να προσφέρει από μια απλή απόλαυση, συγκίνηση μέχρι προβληματισμό και πνευματική - ηθική αναμόρφωση.

Σήμερα, νομίζω ότι περισσότερο από κάθε άλλη φορά, ο κουρασμένος και κορεσμένος άνθρωπος αισθάνεται την ανάγκη να δραπετεύσει από την αγχώδη ή ανιαρή καθημερινότητά του και να περιπλανηθεί στον κόσμο της τέχνης, όπου, κατά κανόνα, οξύνεται η πνευματική του όραση, ενεργοποιείται η φαντασία του και ψυχαγωγείται.

Β.Π.: Υπάρχουν άνθρωποι για τους οποίους μπορείτε να πείτε ότι έχουν επηρεάσει τη σκέψη σας; Ποια μαθητεία θυμάστε με ευγνωμοσύνη και δίπλα σε ποιον δάσκαλο;

Χ.Ρ: Πιστεύω ότι έχω σταθεί τυχερή και αισθάνομαι ευγνωμοσύνη, επειδή είχα σε κάθε εκπαιδευτική βαθμίδα, σπουδαίους, εμπνευσμένους Δασκάλους, οι οποίοι όχι, απλώς, με επηρέασαν, αλλά μου έδειξαν τον τρόπο να σκέφτομαι ελεύθερα και κριτικά. Μου έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξω διερευνητική ματιά και να αναζητώ τρόπους εσωτερικής καλλιέργειας, αυτοβελτίωσης και ανθρωπιστικής συνείδησης. Και, είναι πράγματι σπουδαίοι οι περισσότεροι από όσους έχω μαθητεύσει. Αν αναφέρω κάποιον ή κάποιους θα αδικήσω τους άλλους και προτιμώ να το παραλείψω.

Β.Π.: Διδάκτωρ του πανεπιστημίου Κρήτης με σπουδές πάνω στη Μεσαιωνική και Νεοελληνική Φιλολογία, εργάζεσθε ως φιλόλογος. Πώς βλέπετε το μέλλον των φιλολογικών σπουδών στην Ελλάδα σε σύγκριση πάντα με τις διεθνείς εξελίξεις;

Χ.Ρ.: Οι φιλολογικές σπουδές διαθέτουν ευρύτητα γνωστικών αντικειμένων, τα οποία εμπλουτίζονται με μεταπτυχιακά και ερευνητικά προγράμματα. Ο σύνθετος ρόλος του φιλολόγου δεν εξαντλείται μόνο στο να σκαλίζει το παρελθόν και να μεταφέρει γνωστική εμπειρία στο παρόν, που, αναμφισβήτητα, είναι πολύ χρήσιμο. Εκτός τούτου, ο φιλόλογος ερμηνεύει - αναλύει αρχαία και νέα λογοτεχνικά έργα, διδάσκει μαθήματα γλώσσας, παραγωγής λόγου, ακόμη φιλοσοφία, ιστορία, κλπ. με σύγχρονες μεθόδους διδασκαλίας και σύμφωνα με τις νέες εκπαιδευτικές τάσεις και εξελίξεις. Στην εποχή της επικοινωνίας, της εικόνας, της παγκοσμιοποίησης και της υπερεξειδίκευσης, η μελέτη των φιλολογικών μαθημάτων, παρέχει όχι μόνο εφόδια επαγγελματικής αποκατάστασης, αλλά και εφόδια για τη ζωή, συμβάλλοντας στην ολόπλευρη ανάπτυξη του ατόμου. Άλλωστε, οι κλασικές σπουδές, σήμερα, έχουν ενταχθεί στα προγράμματα σπουδών σε αρκετά πανεπιστήμια του κόσμου. Η ανθρωπιστική και πολιτισμική αγωγή, η κριτική, πνευματική στάση απέναντι στις προκλήσεις των καιρών, όπως και άλλες αξίες και ιδανικά, είναι ενδιαφέροντα που καλλιεργούν οι φιλολογικές σπουδές. Συνεπώς, αρμόζει να κατέχουν επάξια μια ισάξια θέση με τις άλλες επιστήμες.

Β.Π.: Πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι σήμερα οι πνευματικοί άνθρωποι δεν αντιστέκονται και δεν υψώνουν φωνή διαμαρτυρίας απέναντι σε όλα αυτά που συμβαίνουν στον κόσμο. Εσείς πιστεύετε ότι υπάρχει αντίσταση των πνευματικών ανθρώπων και των ανθρώπων της Τέχνης, ή θεωρείτε την εικόνα πλασματική; Εν τέλει, πιστεύετε στη συλλογική ή τη μοναχική αντίδραση;

Χ.Ρ.: Οι πνευματικοί άνθρωποι και φωνή διαμαρτυρίας υψώνουν και προβάλλουν τις αντιστάσεις τους απέναντι στις αρνητικές πλευρές της ζωής. Απλώς, ως άνθρωποι του πνεύματος δεν κραυγάζουν, ούτε θορυβούν. Μην ξεχνάμε, ότι μπορεί κάποιος να αντιδρά, υπηρετώντας αξιακούς κώδικες μέσα από τα έργα του. Ας προσθέσω ότι και οι σιωπές των πνευματικών ανθρώπων είναι φλύαρες, αρκεί να θέλουμε να τις ερμηνεύσουμε. Όσον αφορά στη συλλογική αντίδραση, θεωρώ ότι το αίσθημα της κοινότητας ενώνει, ενισχύει, κάνει πιο δυνατή κάθε φωνή, αρκεί να μην συνθλίβει την προσωπικότητα, αλλά ούτε και να απαλλάσσει από την ατομική ευθύνη.

Β.Π.: Τι σας ενοχλεί περισσότερο στην εποχή μας και ποια, κατά τη γνώμη σας, είναι τα σπουδαιότερα πνευματικά προβλήματα του σύγχρονου ανθρώπου;

Χ.Ρ.: Είναι πολλά τα προβλήματα που βιώνουμε. Παλεύουμε με τον εσωτερικό και εξωτερικό μας κόσμο και αγωνιούμε μπροστά σ' αυτή τη θύελλα. Εκτός από τη δοκιμασία που περνάει η ανθρωπότητα, αυτές τις μέρες, λόγω του κορωνοϊού, υπάρχει πτώση στις ηθικές αξίες, κρίση στην οικονομία, κρίση στην επικοινωνία, έλλειψη οικολογικής συνείδησης, κλπ. Μέσα στο διογκωμένο εγώ κάπου χάνεται το «αγαπάτε αλλήλους» μαζί με την ψυχική μας γαλήνη. Όλα αυτά με προβληματίζουν, όπως και κάθε συνάνθρωπο. Από την άλλη, όμως, θέλω να είμαι αισιόδοξη. Προσπαθώ να μην εστιάζω σε προβλήματα, αλλά περισσότερο σε λύσεις και ευελπιστώ ότι κάποια στιγμή θα βρούμε τους τρόπους να ξεπεράσουμε τις κρίσεις.

Β.Π.: Εκτός από την έρευνα και τη συγγραφή, τι άλλο σας κρατάει ή σας ανυψώνει;

Χ.Ρ.: Πιστεύω ότι η ζωή μπορεί να μην είναι τέλεια, αλλά έχει τη γλύκα της και προσπαθώ να βρίσκω, έστω λίγη χαρά, σε κάθε στιγμή της καθημερινότητας. Πάνω από όλα αγαπώ την οικογένειά μου και διαθέτω χρόνο για τους αγαπημένους μου. Εκτός τούτου, μου αρέσει πολύ η μουσική. Ασχολούμαι, όσο μπορώ και είμαι μέλος χορωδίας. Νιώθω, επίσης, όμορφα μέσα από την επικοινωνία, την παρέα, τις συζητήσεις με φίλους, συναδέλφους και ομότεχνους.

Β.Π.: Παρά τις αυξημένες υποχρεώσεις σας, την πολύτροπη δραστηριότητά σας, είστε και μητέρα δύο παιδιών. Κλείνοντας, θα ήθελα να μας πείτε πώς κατορθώσατε να υπερκεράσετε τα ανυψούμενα εμπόδια και εν τέλει πόσο δύσκολο είναι να συνδυαστούν όλα αυτά;

Χ.Ρ.: Πράγματι, είναι πολύ δύσκολο και πολλές φορές πιέστηκα για να τα προλάβω όλα. Τα ξενύχτια μου είναι πολλά. Τα παιδιά μου, βέβαια, τώρα, είναι μεγάλα. Ευτυχώς, που για το μεγάλωμά τους είχα βοήθεια από τους γονείς μου. Επιπλέον, έχω το πλεονέκτημα, το επάγγελμά μου να συμπίπτει με τα ενδιαφέροντά μου και αυτό ευνοεί. Παρόλα αυτά, για να μπορώ να ασχολούμαι με όσα με ενδιαφέρουν παίρνω πάντα χρόνο από τις διακοπές και τον ύπνο μου. Τα Καλοκαίρια ετοιμάζω πολλές από τις εργασίες μου. Και αυτή τη στιγμή, έχω έτοιμα γραπτά στα συρτάρια μου, που κάποια στιγμή θα βγούνε στο φως. Ο συνδυασμός, πάντως, υποχρεώσεων και δραστηριοτήτων δεν είναι καθόλου εύκολη υπόθεση. Ωστόσο, αν κάποιος αγαπά πολύ κάτι, είναι σίγουρο ότι και χρόνο θα βρει και θα αντέξει και θα επινοήσει τρόπους για να ξεπεράσει κάθε εμπόδιο.

Β.Π.: Ευχαριστώ θερμά για τούτη τη συνέντευξη.

Χ.Ρ.: Κι εγώ ευχαριστώ για την ευγενική σας πρόσκληση και τη φιλοξενία στο αξιόλογο περιοδικό σας. Είναι τιμή και χαρά για μένα να επικοινωνώ με συμπορευτές στην Τέχνη και τη Δημιουργία. Εύχομαι καλή συνέχεια και πλήρη επιτυχία σε κάθε σας βήμα!