Music

"Με λυπεί βαθιά η πολυεπίπεδη έκπτωση των αρχών-αξιών"

2022-12-09

Συνέντευξη με τη συγγραφέα Εύη Πατσέλη

Επιμέλεια:

Βασιλική Β. Παππά

vpappa@cultmagz.com


Η Εύη Πατσέλη είναι απόφοιτος της Μαρασλείου. Ακολούθησε σπουδές Δημοσιογραφίας, Λογοθεραπείας - Bachelor of Science in speech therapy, HDN speech therapy - University of Cambridge, Ψυχοπαθολογίας στο Πανεπιστήμιο Μακεδονίας. Η μετεκπαίδευσή της βασίστηκε στη διάγνωση και αποκατάσταση μαθησιακών δυσκολιών, καθώς και στη Συμβουλευτική. Εργάζεται ως λογοπεδικός και σύμβουλος ψυχικής υγείας κι έχει γράψει παιδαγωγικά και επιστημονικά άρθρα σε περιοδικά κι εφημερίδες.

Β.Π.: Κυρία Πατσέλη γεννηθήκατε στην Αθήνα, με καταγωγή όμως από τη Λέσβο και Αρκαδία. Θα θέλατε να μας περιγράψετε το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώσατε;

Ε.Π.: Ανοίγοντας το χρονοντούλαπο των παιδικών μου ετών θα έλεγα ότι ήταν ζωγραφισμένα από την ανεμελιά κ την αγνότητα της τρυφερής αυτής ηλικίας. Αισθάνομαι ευλογημένη που μεγάλωσα παίζοντας στις γειτονιές και στις αυλές της παλιάς Αθήνας, ελεύθερα χωρίς τον δυσλειτουργικό φόβο που τα τελευταία χρόνια επικρατεί λόγω βίας, εγκληματικότητας, γενικευμένης ανασφάλειας. Ανατράφηκα σε μία γονική εστία όπου η πειθαρχία, ο σεβασμός για τον άνθρωπο και το υψηλό αξιακό σύστημα ήταν αρχές αμετάκλητες αφού στην οικογένειά μου ήταν όλοι δάσκαλοι από πάππου προς πάππου. Η παροχή πνευματικής τροφής ήταν συνεχής με βιβλία, ενθάρρυνση για δημιουργικότητα κι ατέλειωτες συζητήσεις, μουσική και ποίηση. Η αγάπη μου για τα παιδιά ήταν μονόδρομος όπως καταλαβαίνετε. Οι εσωτερικές μου κεραίες είναι πάντοτε ευαίσθητες όσον αφορά τα παιδιά και τις ανάγκες τους. Αυτό σηματοδότησε τον επαγγελματικό μου προσανατολισμό και προορισμό στην ενασχόληση με τη Λογοθεραπεία, την Ειδική Παιδαγωγική και Συμβουλευτική παιδιών, εφήβων και γονέων.

Β.Π.: Πρόσφατα έφτασε στα χέρια μου το βιβλίο σας «Ο κύκλος της λήθης». Ένα βιβλίο βασισμένο σε αληθινά γεγονότα. Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε περισσότερο γι' αυτό;

Ε.Π.: Σε αντίθεση με τη στείρα διδασκαλία της ιστορίας, το ιστορικό μυθιστόρημα αποτελεί έναν τρόπο διατήρησης της ιστορικής μνήμης. Τα μεγάλα ιστορικά γεγονότα έχουν επιπτώσεις κυρίως στις ζωές των απλών, καθημερινών ανθρώπων. Λέμε για παράδειγμα μικρασιατική καταστροφή εννοώντας τα μεγάλα στρατιωτικά συμβάντα αλλά παραλείπουμε το πόσο τραγικά τα βίωσαν οι πραγματικοί πρωταγωνιστές. Μια τέτοια αληθινή ιστορία πραγματεύεται «Ο κύκλος της λήθης» ξεκινώντας από τα παράλια της Μικράς Ασίας κι ολοκληρώνοντας τον κύκλο της οριστικά εκεί. Ένα κουβάρι χαρακτήρων, τόπων κι αναπόδραστων γεγονότων μπλέκεται, παρακολουθώντας μέσα απ' τη σύγχρονη ιστορία της Ελλάδας τον σταυρικό δρόμο γυναικών με πολυπολιτισμικό κύτταρο και μια ψυχή γεμάτη συλλογικές μνήμες που τις σφραγίζουν για πάντα. Μια φίλη από το παρελθόν μου διηγήθηκε την πορεία της ζωής της. Ένας κύκλος ζωής που στροβιλίζει μέσα του τη γέννηση και τον θάνατο, την οικογένεια και την ορφάνια, τον πόλεμο και την ειρήνη, την ένωση και τη διάλυση, την αγάπη και τον χωρισμό. Μου επέτρεψε να δανειστώ την ιστορία της για να ξορκίσει το κακό που της έκανε η μητέρα της και να μπορέσει μ' αυτό τον τρόπο να την συγχωρήσει και να βρει τη πολυπόθητη λύτρωση. Γιατί δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η δυσκολότερη άσκηση ζωής είναι η συγχώρεση!

Β.Π.: Πότε συνειδητοποιήσατε πως θέλετε να γίνετε συγγραφέας; Ποιος ο λόγος να γράφει κανείς σήμερα; Κίνητρο οικονομικό δεν υπάρχει. Είναι μήπως πράξη προσωπικής αντίστασης και παρηγοριάς;

Ε.Π.: Δεν μπορώ να πω ότι ήταν θέμα συνειδητοποίησης και μπήκε σε κουτάκι εκλογίκευσης στο μυαλό μου. Από μικρή συνήθιζα να σημειώνω ότι έβλεπα και βίωνα γύρω μου. Με τα χρόνια αυτές οι απλοϊκές σκέψεις μετασχηματίστηκαν σε ισχυρή επιθυμία καταγραφής και θεώρησης της ζωής, μια κατάδυση στα έγκατα του ανθρώπινου ψυχισμού και ερμηνεία των ενεργειών της ανθρώπινης φύσης. Η γραπτή αυτοέκφραση είναι μια λαίμαργη ανάγκη η οποία κυοφορείται στον πυρήνα του ανθρώπου που σε μένα τουλάχιστον, ξεκίνησε νωρίς. Αποτυπώθηκε αρχικά στις εκθέσεις της δεύτερης τάξης του δημοτικού και δεν χόρτασα έως σήμερα να την τροφοδοτώ. Το βιβλίο δεν είναι τίποτε άλλο από ένα στόμα που το ταΐζεις με το μελάνι της ψυχής σου. Κίνητρο οικονομικό σαφέστατα δεν υφίσταται. Η συγγραφή είναι πράξη γενναία και λυτρωτική. Είτε αφορά αυτοβιογραφικό πόνημα, είτε φιλοσοφικό δοκίμιο, είτε ιστορική καταγραφή, είτε μυθοπλαστική δημιουργία, αποτελεί ένα ψυχολογικό ξεφλούδισμα πάνω στο χαρτί, συμφιλιώνει τα φωτεινά με τα σκοτεινά δωμάτια του εσωτερικού εαυτού του συγγραφέα και τελικά οδηγεί στη δική του ψυχική ημέρευση.

Β.Π.: Ποια είναι η χειρότερη κριτική που έχει γραφτεί για τη δουλειά σας και αντίστοιχα η καλύτερη; Λαμβάνετε υπόψη σας την αρνητική κριτική ή ασπάζεστε την άποψη: «Ό, τι δεν με σκοτώνει με κάνει πιο δυνατό»;

Ε.Π.: Η έκθεση στο κοινό επιφέρει αναγκαστικά και σχολιασμό παντός είδους που όμως ποτέ δεν με ενθάρρυνε ή απότρεψε από το ζητούμενο που δεν είναι άλλο από την εξωτερίκευση των συναισθημάτων, την έγγραφη αποτύπωση γεγονότων, πράξεων, ιδεών. Οι προσλαμβάνουσες που κουβαλά κάθε άνθρωπος, καταγράφουν και τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται έναν έπαινο ή μια αποδοκιμασία. Όλες οι κριτικές σταχυολογούνται κ φιλτράρονται μέσα στο μυαλό μου ασπαζόμενη την άποψη ότι δεν μπορούμε να αρέσουμε σε όλους. Γράφω υπό το πρίσμα της αναγκαιότητας έκφρασης και όχι υπό το καταπιεστικό βάρος της βούλησης των άλλων. Η πολυγνωμία φέρνει την επαγρύπνηση πιο κοντά στον άνθρωπο ενώ η φίμωσή της βυθίζει στον σκοταδισμό. Απολαμβάνω την γραφή όπως γεύομαι ένα πεντανόστιμο πιάτο ή ένα εξαιρετικό κρασί, ταξιδεύω με τη φαντασία μου, κοινοποιώ τις δικές μου ακατέργαστες σκέψεις, χαίρομαι όταν οι σκέψεις αυτές συγχρονίζονται με τη νόηση κι άλλων ανθρώπων ή γίνονται αντικείμενο αμφισβήτησης και σκέψης. Αυτή άλλωστε είναι μια εξελικτική και σταθερά αυξανόμενη διαδικασία ωρίμανσης.

Β.Π.: Τα λογοτεχνικά έργα που εμπεριέχουν το συναίσθημα «αγγίζουν» τους αναγνώστες. Πώς όμως δικαιολογείται ο ισχυρισμός αυτών που υποστηρίζουν ότι το συναίσθημα «σκοτώνει» την τέχνη;

Ε.Π.: Ένα έργο είτε συγγραφικό, είτε εικαστικό, είτε θεατρικό, είτε μουσικό, προκαλεί ξάφνιασμα στις αισθήσεις του δέκτη. Η όποια μορφή τέχνης είναι το αποτέλεσμα της επίσκεψης του μυαλού και της ψυχής στον χώρο της φαντασίας, ενεργοποιώντας μηχανισμούς συναισθήματος στον άνθρωπο. Ο Καβάφης κάποτε έγραψε το εξής «Θεμελιώδους σημασίας και πρωταρχικό στοιχείο της τέχνης είναι η συγκίνηση». Η τέχνη είναι ένας ζωντανός οργανισμός κι η ανταμοιβή που προσφέρει δεν είναι ούτε η επιτυχία, ούτε η φήμη, αλλά η επίγευση που αφήνει στους συναισθηματικούς μας κάλυκες. Είναι το πάθος, η πανανθρώπινη επικοινωνία, η αντίσταση στην θλιβερή καθημερινότητα, το καταφύγιο, είναι η αγάπη για τη φύση, την αρμονία, την περιπέτεια, το ιδεατό, το ανεκπλήρωτο. Η τέχνη δεν μιμείται τίποτε άλλο παρά την ίδια τη ζωή και δεν νοείται ζωή δίχως συναίσθημα.

Β.Π.: Αν σας ρωτούσα ποιοι συγγραφείς σας αγγίζουν πολύ, ποιους θα αναφέρατε;

Ε.Π.: Θα ήταν άπειρη η λίστα καταγραφής, έχω διαβάσει αρχαίους κλασικούς, διαχρονικούς Έλληνες και ξένους πεζογράφους, ποιητές, φιλόσοφους, δοκιμιογράφους. Θα σας αναφέρω επιγραμματικά μερικούς που ξεχωρίζω. Τον λυρικό Λουντέμη, τον μελαγχολικό Καρυωτάκη, τον φωτεινό και φωτισμένο Ελύτη, τον ανθρωπιστή Έριχ Φρομ, τον πολυταξιδεμένο Χέμινγουεϊ, την ψυχογραφική πένα της Μάρως Βαμβουνάκη, τον πολυσχιδή Ισίδωρο Ζουργό, τον υπαρξιακό Γιάλομ, τον Νορβηγό διανοούμενο Γιοστέιν Γκάαρντερ, τον μυσταγωγικό Εδουάρδο Συρέ...ο κατάλογος θα μπορούσε να μην τελειώνει. Κάθε ένας προσθέτει κ ένα μικρό κομματάκι στο παζλ του ψυχισμού μου και με αγγίζει για διαφορετικό λόγο.

Β.Π.: Εργάζεσθε ως λογοπεδικός και σύμβουλος ψυχικής υγείας. Το τελευταίο διάστημα «τρέχουν» στην επικαιρότητα πολλά θέματα που σχετίζονται με την κακοποίηση των παιδιών και ιδιαίτερα τη σεξουαλική κακοποίηση καταδεικνύοντας καθημερινά ότι έχει χαθεί το μέτρο και οι ηθικές αξίες μέρα με τη μέρα συρρικνώνονται... Ως άνθρωπος της τέχνης που είστε, πως βιώνετε όλες αυτές τις καταστάσεις; Τι σας προβληματίζει περισσότερο κυρία Πατσέλη;

Ε.Π.: Η πολυεπίπεδη έκπτωση των αρχών-αξιών είναι ένα θέμα που με προβληματίζει και με λυπεί βαθιά. Τα φαινόμενα της κοινωνικής παθογένειας υποδηλώνουν την εγκατάλειψη του βιβλίου της ηθικής γραμματικής. Έχει ατροφήσει πλέον στον άνθρωπο το αίσθημα της ευαισθησίας, της εντιμότητας, η ποιότητα των πράξεών του. Όλες οι ηθικές αρχές είναι παράγωγες τριών ρυθμιστικών παραγόντων, της ελευθερίας, της δικαιοσύνης και της αγάπης. Ο μοναδικός ακλόνητος θεματοφύλακας της ηθικής εξακολουθεί να είναι το κύτταρο του κάθε ανθρώπου δηλαδή η οικογένεια. Δεν μπορούμε να έχουμε προσδοκίες αποκλειστικά και μόνο από το εκπαιδευτικό-κοινωνικό-πολιτικό σύστημα να γιατρέψει τα πάντα, όταν οι ίδιες οι ρίζες του δέντρου της οικογένειας νοσούν. Γι' αυτό, τον σπόρο της δημιουργίας υγιούς προσανατολισμού θα τον φυτέψει πρωτίστως ο γονιός. Ο αμερικανός συγγραφέας Jackson Brown συμβούλευσε «Να ζεις με τέτοιον τρόπο, ώστε όταν τα παιδιά σου σκέφτονται για δικαιοσύνη, φροντίδα, ακεραιότητα, να σκέφτονται εσένα», άποψη η οποία είναι ταυτόσημη και με τα δικά μου πιστεύω.

Β.Π. Πέραν των αυξημένων επαγγελματικών και συγγραφικών σας υποχρεώσεων, πώς αξιοποιείτε τον ελεύθερο χρόνο σας;

Ε.Π.: Φροντίζω να περπατώ στο βουνό καθημερινά για να συντονίζομαι με το ρυθμό της φύσης. Χειμώνα καλοκαίρι κολυμπώ στη θάλασσα που είναι η δεξαμενή της έμπνευσής μου και η μεγάλη μου αγάπη. Λατρεύω όμως και τα ζώα, έχω σκυλάκια και γατάκια στο σπίτι μου. Μια αγκαλιά τους αρκεί να σβήσει όλα τα σημάδια της πολύβουης κι απαιτητικής καθημερινότητάς μου. Πέραν αυτών, ασχολούμαι με την κατασκευή σαπουνιών, διακοσμητικών στεφανιών, χειροποίητων κοσμημάτων και τα τελευταία χρόνια με τη στιχουργική ακατάπαυστα.

Β.Π.: Ποια σκέψη μπορεί να σας γαληνέψει ακόμα και στο τέλος μιας δύσκολης μέρας;

Ε.Π.: Λέω πάντα στον εαυτό μου «Ευτυχώς που έρχονται οι δυσκολίες για να μην βαριέμαι». Συμμαχώ πάντα με το χιούμορ και τη θετικότητα που λειτουργούν ως αντίδοτο απέναντι στις αναποδιές, τον αρνητισμό και την τοξικότητα που καθημερινά βιώνουμε. Είμαι από την φύση μου αισιόδοξος άνθρωπος, οπότε η προσδοκία της επόμενης μέρας πυροδοτεί αυτόματα και την ελπίδα για τη ζωή, τη χαρά. Κάθε αύριο κι ένα μικρό ταξίδι και μια νέα περιπέτεια.

Β.Π.: Σας ευχαριστώ από καρδιάς για τούτη τη συνέντευξη!

Ε.Π.: Κι εγώ σας ευχαριστώ θερμά για το τιμητικό κάλεσμα της συνέντευξής σας. Με την ευχή η τέχνη να ενώνει τους ανθρώπους και να δημιουργεί χαραμάδες φωτός στη ζωή τους.