Στην εποχή του YouTube και του Instagram..

2020-04-22

Τα κοινωνικά δίκτυα και ιδιαίτερα το YouTube και το Instagram, φαίνεται πως έχει ξεπεράσει την παροδική διάσταση μιας μόδας και τείνει να παγιωθεί σαν ένα νέο κοινωνικό φαινόμενο, το οποίο βρίσκεται ακόμα σε φάση εξέλιξης και απαιτεί ένα δικό του τρόπο ανάγνωσης. Στόχος τους είναι η επικοινωνία και η ενεργοποίηση του ευρύτερου κοινωνικού διαλόγου. Σήμερα χρησιμοποιούνται από 1 στους 4 ανθρώπους παγκοσμίως.

Όπως κάθε πρωτόγνωρο κοινωνικό φαινόμενο, με προεκτάσεις οικονομικές, πολιτικές, προσωπικές, η ηλεκτρονική κοινωνική δικτύωση εγείρει ανησυχίες, απορίες, διλήμματα και για τον λόγο αυτό έχει γίνει αντικείμενο έντονης παρατήρησης και συζήτησης από την Επιστημονική Κοινότητα.

Κυρίως σ' αυτά τα μέσα, αυτό που κυριαρχεί είναι η εικόνα η οποία μπορεί να λειτουργεί και χωρίς την παρουσία γραπτού κειμένου. Ως γνωστόν η εικόνα είναι η πρώτη μορφή ανάγνωσης, η πιο απλή και η πιο άμεση. Είναι η μόνη γλώσσα που τα μηνύματά της γίνονται κατανοητά από όλους, πέρα από γλωσσικά σύνορα, συνήθειες και πολιτισμούς.

Η εικόνα των social media την τελευταία δεκαετία θα λέγαμε ότι, τουλάχιστον στις δυτικές κοινωνίες, είναι ένας από τους πιο ισχυρούς φορείς μετάδοσης στερεοτύπων. Καθημερινά θεάματα όλων των ειδών παρελαύνουν μπροστά μας. Παρακολουθούμε να διαπράττονται αδικίες, ειδεχθή εγκλήματα, πράξεις που η ηθική και η συνείδηση αποστρέφονται. Κι αυτό, όχι μόνο σε ταινίες επιστημονικής φαντασίας, αλλά την ίδια στιγμή που διαπράττονται παρακολουθούμε πραγματικές σκηνές φρίκης: παιδιά μεταναστών κάτω από άθλιες συνθήκες διαβίωσης, την εποχή του κοροναϊού που διανύουμε, ετοιμοθάνατοι με την αγωνία του θανάτου αποτυπωμένη στα πρόσωπά τους, διαδηλωτές που υφίστανται τα πάνδεινα από μια αδίστακτη αστυνομική δύναμη.

Οι περισσότεροι άνθρωποι στις μέρες μας, αν όχι όλοι, προσφεύγουν κάποια στιγμή σ' αυτά τα μέσα, καθώς αποτελούν ένα από τα πιο ισχυρά εκφραστικά μέσα της εποχής μας. Η επιρροή, όσον αφορά την επιλογή του περιεχομένου της, είναι σύνθετη. Η δύναμή τους θέλγουν μικρούς και μεγάλους. Κινούν τη σκέψη εκατομμυρίων ανθρώπων, επηρεάζουν το συναίσθημα, διεκδικούν κορυφαία θέση στην πολιτική, κοινωνική, πολιτιστική και προσωπική ζωή των ανθρώπων και διαμορφώνουν τα ήθη των σύγχρονων κοινωνιών. Κοινωνιολόγοι, παιδαγωγοί, ψυχολόγοι και δημοσιογράφοι, ερευνώντας τα διάφορα γεγονότα της ζωής και μελετώντας τη νοοτροπία και τη σκέψη των ανθρώπων, παρατηρούν και σημειώνουν την επίδρασή τους, ιδιαίτερα στην αδιαμόρφωτη ακόμη προσωπικότητα των παιδιών και των εφήβων. Είναι ένα μέσο που στοχεύει σε μια ιδιαίτερη μορφή επικοινωνίας, στη μαζική επικοινωνία, γιατί απευθύνεται στο ευρύ κοινό, ετερογενές και ανώνυμο. Σύμφωνα με το Mc Luhan η επικοινωνία δεν είναι μόνο κάθετη. Δεν περιλαμβάνει δηλαδή μόνο τη μονόδρομη επικοινωνία του μεταδότη στον παραλήπτη. Η κάθετη αυτή επικοινωνία παράγει και αναπαράγει μαζικά κώδικες επικοινωνίας, συμπεριφοράς, διατροφής, ενδυματολογίας, καθώς επίσης είδωλα και στερεότυπα. Κυρίως, η επικοινωνία αυτή είναι μη-λεκτική.

Ιδιαίτερα τους τελευταίους μήνες που οι περισσότεροι άνθρωποι σε ολόκληρο τον πλανήτη βρίσκονται έγκλειστοι στα σπίτια τους λόγω του κοροναϊού, βλέπουμε να στρέφονται όλο και περισσότερο στο net working για πληροφόρηση, ενημέρωση ως προς τα γεγονότα που διαδραματίζονται γύρω του αλλά και εργασία πλέον από το σπίτι.

Ο σύγχρονος άνθρωπος βλέπουμε να καταφεύγει σ' αυτά τα μέσα αποζητώντας συναισθηματική στήριξη και ασφάλεια αλλά και κοινωνική αναγνώριση και εκτίμηση που θα τον βοηθήσουν να συνεχίσει να λειτουργεί μέσα στους χώρους που απαρτίζουν την πραγματικότητα της ζωής του, να αποδράσει από αυτήν, από το άγχος, τις εντάσεις, τη μοναξιά και τα προβλήματα της καθημερινότητας∙ μια φυγή σ' έναν κόσμο πλασματικό.

Tα social media μπορούν επιπλέον να αποτελέσουν κίνδυνο για τη δημοκρατία, καθώς έχουν τη δυνατότητα να παρασύρουν και να αποπροσανατολίζουν τη σκέψη όσων ακολουθούν αντίστοιχες σελίδες και συνάμα να διαμορφώνουν, δημιουργώντας έναν άλλο τρόπο ζωής που μπορεί να αποκληθεί ατομοκεντρικός.

Σύμφωνα με μια έρευνα του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών που πραγματοποιήθηκε το 2014, υπάρχει αυξητική τάση στη χρήση όλων των Μέσων, σε σχέση με τα προηγούμενα χρόνια.

Σήμερα όλοι, αθλητικοί παράγοντες, καλλιτέχνες και πολιτικοί αξιοποιούν τα συγκεκριμένα μέσα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Το τελευταίο διάστημα του κοινωνικού αποκλεισμού - λόγω κορονοϊού - είδαμε και την Εκκλησία να ακολουθεί το πνεύμα της εποχής μας μεταδίδοντας το σωτηριολογικό της λόγο μέσα από διάφορα κανάλια του youtube. Και κατά την κρίση μας ορθώς έπραξε και δεν έμεινε απαθής και αμέτοχη αφού δεν ήταν λίγοι εκείνοι οι οποίοι λόγω των ημερών του Πάσχα αισθάνονταν την ανάγκη να βιώσουν ακόμη πιο έντονα το κλίμα των ημερών έστω και μ' αυτό τον τρόπο.

Ζούμε σ' έναν πολιτισμό εικόνας, γι' αυτό όλοι, οφείλουμε να διδαχτούμε από την εικόνα τους και να αφήσουμε την παρουσία τους να λειτουργήσουν χρήσιμα στη ζωή μας. Όπως τα περισσότερα τεχνολογικά επιτεύγματα, έτσι και αυτά τα Μέσα μπορεί να έχουν τόσο θετικές όσο και αρνητικές επιδράσεις στη ζωή μας, ανάλογα πάντα με τον τρόπο χρήσης τους.

Βασιλική Β. Παππά