Συνέντευξη με τον ποιητή Αντώνη Ζαΐρη

2021-01-13

«Για μένα η ποίηση είναι μια σχισμή στο χωροχρόνο που απελευθερώνει τη συνείδηση και γεννά την ενσυναίσθηση»

Επιμέλεια: Βασιλική Β. Παππά

Vas_nikpap@yahoo.gr


Αφορμή τούτης της κουβέντας με τον Αντώνη Ζαΐρη είναι η έκδοση του εξαιρετικού βιβλίου του «Όπου νάναι...», το οποίο περιέχει 24 ποιήματα, τρία δοκίμια και μια συνέντευξη. 

Ο Αντώνης Ζαΐρης γεννήθηκε στον Πειραιά. Σπούδασε Πολιτικές επιστήμες και έκανε Μεταπτυχιακές σπουδές (ΜΒΑ) στη Διοίκηση Επιχειρήσεων. Η διδακτορική του διατριβή είναι σε θέματα Συμπεριφοράς Καταναλωτή. Έχει υπηρετήσει ως Διευθυντικό Στέλεχος Πωλήσεων και Μάρκετινγκ και Γενικός Διευθυντής σε διάφορες Πολυεθνικές και Μεγάλες Ελληνικές Επιχειρήσεις, καθώς και το Δημόσιο Μάνατζμεντ μέσα από θέσεις ευθύνης. Επίσης, διετέλεσε Γενικός Διευθυντής του Τμήματος Διεθνούς Αναπτυξιακής Συνεργασίας στο Υπουργείο Εξωτερικών και Αναπληρωτής Εθνικός Εκπρόσωπος στη Διακυβερνητική Επιτροπή Εμπειρογνωμόνων του ΟΗΕ για την Αειφόρο Ανάπτυξη. Σήμερα είναι Επίκουρος Καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Νεάπολις της Πάφου και Αναπληρωτής Αντιπρόεδρος του ΣΕΛΠE. Έχει διδάξει στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης καθώς και στα Πανεπιστήμια Τυράννων και Πράγας. 

Συμμετείχε σε πολλά διεθνή συνέδρια και έχει γράψει πλειάδα άρθρων και μελετών τόσο σε οικονομικές εφημερίδες όσο και σε έγκριτα επιστημονικά περιοδικά. Έχει βραβευθεί για το σύνολο του έργου του από τον Πρόεδρο της Ελληνικής Δημοκρατίας, τη Διεθνή Ακαδημία Ηγεσίας, τη Διεθνή Ακαδημία Τεχνών και το Λογοτεχνικό περιοδικό Κέφαλος.

Β.Π.: Κύριε Ζαΐρη, θα θέλατε να μας μιλήσετε για το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώσατε, για τα πρώτα παιδικά σας χρόνια;

Α.Ζ.: Γεννήθηκα στην όμορφη Νίκαια σε μια από τις φτωχογειτονιές του Πειραιά. Θυμάμαι με νοσταλγία τους τελευταίους χωματόδρομους και τους παλιούς φίλους που συναντώ ακόμα και σήμερα μια φορά το μήνα σε κάποια στέκια που έχουν παραμείνει αναλλοίωτα. Οι επισκέψεις αυτές έχουν να κάνουν με την ανακούφιση, τη θεραπεία της ψυχής μου. Τα παιδικά μου χρόνια ήταν ευτυχισμένα. Ο μπαμπάς ταξίδευε και η μητέρα τα έκανε όλα σπίτι. Με διαπαιδαγώγησαν με αρχές και αξίες που πορεύομαι μέχρι σήμερα στη ζωή μου όπως την εντιμότητα, την αξιοπρέπεια και την φιλία. Οι μνήμες της Μικρασιάτισσας γιαγιάς μου Δέσποινας με στοιχειώνουν με πολλά αναπάντητα γιατί!

Β.Π.: Πότε άρχισε η ενασχόλησή σας με το γράψιμο και συγκεκριμένα με την Ποίηση;

Α.Ζ.: Η ενασχόληση με το γράψιμο άρχισε στην πρώτη εφηβεία και εντάθηκε στη συνέχεια έως ότου έγινε απαραίτητη καθημερινή "τροφή" μέσα από πολλαπλά ερεθίσματα που βιώνω κυρίως από τις μικροκαταστάσεις της καθημερινότητας. Δεν με ενδιαφέρουν τα μεγάλα, με νοιάζουν τα μικρά και ασήμαντα γιατί εκεί ανακαλύπτω το βαθύ περιεχόμενο και την ουσία της ζωής.Η ποίηση για μένα λειτουργεί λυτρωτικά και παρηγορητικά στο βίο. Η πρώτη μου συλλογή «Kραυγή» εκδόθηκε το 1982 όταν ήμουν φοιτητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.

Β.Π.: Σύμφωνα με το νομπελίστα ποιητή Γιώργο Σεφέρη, «η Ποίηση έχει τις ρίζες της στην ανθρώπινη ανάσα». Για εσάς;

Α.Ζ.: Για μένα η ποίηση είναι μια σχισμή στο χωροχρόνο που απελευθερώνει τη συνείδηση και γεννά την ενσυναίσθηση απέναντι στον συνάνθρωπο. Οι δικές μου βαθιές ανάσες ξεκινούν από το απέραντο κενό που για μένα είναι η αρχή της δημιουργίας.

Β.Π.: Πρόσφατα κυκλοφόρησε η ποιητική σας συλλογή που φέρει τον τίτλο «όπου νάναι...». Θα θέλατε να μας μιλήσετε γι' αυτή;

Α.Ζ.: Η αναζήτηση του πραγματικού νοήματος της ζωής αποτελεί τον κεντρικό πυρήνα και της τελευταίας μου ποιητικής συλλογής "όπου να ναι". Μεταξύ άλλων σε αυτή τη συλλογή συναντά κανείς την αδιέξοδη κριτική στην πρόσκαιρη κοσμικότητα γύρω μας που λειτουργεί ήδη βασανιστικά θα έλεγα στο κοινό αίσθημα, την περατότητα του βίου και την αταίριαστη καθημερινότητα γύρω μας. Όλα αυτά ωστόσο δοκιμάζουν και κινητροδοτούν την φαντασία να "χτίσει" πάνω στο μεγάλο κενό και όλα να ξεκινήσουν πάλι από την αρχή.

Β.Π.: Λέγεται ότι η έμπνευση φορτίζεται από κοινωνικές εμπειρίες. Αν αυτό ισχύει, τότε γιατί οι συγγραφείς στη συντριπτική τους πλειονότητα δεν εκφράζονται κοινωνικά;

Α.Ζ.: Να συμφωνήσουμε καταρχήν ότι η έμπνευση δεν είναι "χάπι" για όλες τις ώρες. Είναι κάτι μοναδικό, εξαιρετικό που αφορά λεπτομέρειες, στιγμές, γεγονότα και αναδύεται ως φλόγα από τα "μέσα" του Συγγραφέα, του Δημιουργού σε ανύποπτο χρόνο με εργαλείο την παρατήρηση που λειτουργεί ως ερέθισμα στη διαδικασία της έμπνευσης. Όσον αφορά το ερώτημά σας ο προσωπικός και δικαιολογημένος απομονωτισμός του Δημιουργού τον αποκόπτει πολλές φορές από το κοινωνικό γίγνεσθαι που παράγει γεγονός και το γεγονός εμπειρία. Άποψή μου είναι ότι η διαδικασία της έκθεσης στην κοινωνική, εμπειρική πραγματικότητα είναι εξουθενωτική και αποπλανητική ωστόσο επιβάλλεται για κάποιον που θέλει να αντανακλά το δημιούργημά του στην κοινωνία. Και εγώ συντάσσομαι με αυτή την άποψη.

Β.Π.: Ποιοι συγγραφείς - ποιητές σάς αφορούν τη στιγμή αυτή από την σύγχρονη λογοτεχνία και γιατί;

Α.Ζ.: Ξεχωρίζω από τη σύγχρονη Ευρωπαϊκή γαλλική λογοτεχνία την Veronique Ovalde με το βιβλίο της "όσα ξέρω για την Βέρα Κάντιντα" βιβλίο-έκπληξη που περιγράφει τη μοίρα των γυναικών καθώς και τις επαναλαμβανόμενες συμπτώσεις στη ζωή μας από γενιά σε γενιά. Αλλά και τον Ποιητή Joachim Sartorius για την σπουδαία ποιητική του συλλογή "για το τίποτα και για όλα" που βγάζει καβαφικές ανάσες όπως τα ποιήματά του "ο Κατάλογος της Αλεξάνδρειας" και " Αναμνήσεις όμως υπάρχουν. Στον Κ".

Β.Π.: Ποιος ο λόγος να γράφει κανείς σήμερα; Κίνητρο οικονομικό δεν υπάρχει. Είναι μήπως πράξη προσωπικής αντίστασης και παρηγοριάς;

Α.Ζ.: Είναι λόγος σπουδαίος και καθησυχαστικός που αφορά τον καθένα από εμάς. Είναι «στοίχημα» προσωπικό και υπόθεση ατομική. Πρώτα από όλα γράφω για τον εαυτό μου, για την αυτό ικανοποιητική μου διάθεση και έπειτα για τους άλλους. Δεν αναζητώ κανενός είδους αναγνώριση ή επιβράβευση. Η λυτρωτική διαδικασία αφορά το πρόσωπο μου μόνο.

Β.Π.: Νομίζετε ότι οι Έλληνες λογοτέχνες θα άξιζε να έχουν μια πιο σημαντική παρουσία έξω από την Ελλάδα;

Α.Ζ.: Οι Έλληνες λογοτέχνες ,παλιοί και νέοι νέοι, θα άξιζε να έχουν μια καλή και σημαντική παρουσία εκτός Ελλάδος και τούτο θα άξιζε τον κόπο. Αλλά αυτό είναι θέμα του Υπουργείου Πολιτισμού μέσω ποιάς Στρατηγικής έχει αποφασίσει να προωθήσει τους Έλληνες συγγραφείς και το λογοτεχνικό βιβλίο. Υπάρχει όμως Στρατηγική; Δεν φαίνεται να υπάρχει και αν υπάρχει ας μας την εξηγήσει κάποιος!!

Β.Π.: Τα λογοτεχνικά έργα που εμπεριέχουν το συναίσθημα «αγγίζουν» τους αναγνώστες. Πώς όμως δικαιολογείται ο ισχυρισμός αυτών που υποστηρίζουν ότι το συναίσθημα «σκοτώνει» την τέχνη;

Α.Ζ.: Δεν δικαιολογείται κατά την άποψή μου ο ισχυρισμός ότι το συναίσθημα "σκοτώνει" την τέχνη. Πιστεύω ακριβώς το αντίθετο ότι το συναίσθημα αναζωογονεί τη δημιουργία, την τέχνη, τη φαντασία, τροφοδοτεί τις αισθήσεις, την ύπαρξή μας, την ίδια την υπόστασή μας. Ακόμα και στο όραμα, αν μιλήσουμε επιχειρηματικά ,εμπεριέχεται η φυγή από τα καθιερωμένα λογικά πρότυπα σκέψης αλλά και η πρόκληση με έλλειψη ρεαλισμού. Το συναίσθημα σε κάνει να βλέπεις τον κόσμο με άλλη ματιά. Στη λογική ενέχεται το στοιχείο της επεξεργασίας δεδομένων και της έννοιας του συγκροτημένου επιχειρήματος , στο συναίσθημα αφήνεσαι στο χρόνο και μέσα σε αυτόν "φωλιάζει" η έκφραση των δικών σου αναλλοίωτων συναισθημάτων.

Β.Π.: Όλοι μας τους τελευταίους μήνες βιώνουμε μια περιπέτεια, την επέλαση του Covid στη ζωή και την καθημερινότητά μας. Πολλοί συνάνθρωποί μας έχασαν τη ζωή τους ενώ άλλοι «παλεύουν» ακόμη με αυτό τον ύπουλο εχθρό. Για σας τι αξίζει περισσότερο τελικά στη ζωή; Ποιο είναι το σημαντικότερο συστατικό της ευτυχίας κύριε Ζαΐρη;

Α.Ζ.: Καταλάβαμε αν όχι όλοι οι περισσότεροι σε αυτή τη ζωή ότι, στη δύσκολη κατάσταση εγκλεισμού λόγω covid-19, πρέπει να δίνουμε στο εξής σημασία σε όλα τα μικρά πράγματα που περνούν απαρατήρητα γύρω μας και που μέχρι χθες αγνοούσαμε. Στεκόμαστε σε αυτά και δίνουμε αξία γιατί είναι και τα πιο σημαντικά. Μπορεί ποτέ πια στη ζωή να μην έχουμε μια δεύτερη ευκαιρία να τα ξαναπαρατηρήσουμε στον ίδιο χρόνο, στις ίδιες οι συνθήκες, στο ίδιο περιβάλλον, με τους ίδιους ανθρώπους. Αυτό από μόνο του είναι συστατικό ευτυχίας και δίνει χαρά και ζωή. Η ευτυχία είναι αυθόρμητο συναίσθημα όμως όταν κινητοποιείται ο άνθρωπος να την αναζητήσει σίγουρα αν δεν την βρει ολόκληρη, κάποιες στιγμές θα τις νιώσει.