Των Τριών Ιεραρχών. Ανυπολόγιστη η προσφορά τους

2020-01-30

Των Τριών Ιεραρχών σήμερα. Διδάσκαλοι της οικουμένης οι οποίοι κατέχουν την πρώτη θέση. Βασίλειος ο Μέγας, Γρηγόριος ο Θεολόγος και Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Αν ο 5ος π.Χ. αιώνας, θεωρείται ο "χρυσός αιώνας του αρχαίου ελληνικού πνεύματος", ο 4ος μ.Χ. αιώνας, μέσα στον οποίο έζησαν και έδρασαν οι τρεις Ιεράρχες, είναι ο "χρυσός αιώνας των χριστιανικών γραμμάτων". Κατάφεραν με τη σοφία τους να κάμουν μια αρμονική σύζευξη της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας και της χριστιανικής παιδείας. Η σύνθεση αυτή της ελληνοχριστιανικής παιδείας έγινε η βάση της αγωγής στο Βυζάντιο. Δίκαια επομένως θεωρούνται οι θεμελιωτές του ελληνοχριστιανικού πολιτισμού που μεταφυτεύτηκε κατά την Αναγέννηση στην Ευρώπη και από εκεί σ' όλη την οικουμένη.

Παράλληλα ως σοφοί παιδαγωγοί που υπήρξαν, καθόρισαν τις βάσεις της σωστής αγωγής του ανθρώπου. Έγραψαν πλείστα συγγράμματα τα οποία έχουν μεταφραστεί σήμερα στις περισσότερες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Μεγάλη φήμη κέρδισε μια πραγματεία του Μεγάλου Βασιλείου, όπου κάνει λόγο για την ελληνοχριστιανική μόρφωση της νεολαίας και έχει τίτλο: "Προς τους νέους, όπως αν εξ ελληνικών ωφελοίντο λόγων". Με το έργο αυτό ο Μέγας Βασίλειος υποδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο πρέπει να διαβάζουν οι νέοι και δίδει σ' αυτούς σοφές συμβουλές και οδηγίες. "Όπως - λέγει - είναι αδύνατο με θολωμένο μάτι να αντιληφθεί κανείς ακριβώς την εικόνα των γύρω πραγμάτων, έτσι και όταν τα μάτια της ψυχής μας είναι θολωμένα από την ταραχή, από τον εγωισμό, από τα πάθη και το φόβο, δεν μπορούν να αντιληφθούν την αλήθεια". Ειδικά αναφέρεται στο ζήτημα των συναναστροφών των νέων και τονίζει το βλαβερό ρόλο που ασκούν οι κακές συναναστροφές στη διαμόρφωση του χαρακτήρα του ανθρώπου.

Κοντά στο Μεγάλο Βασίλειο σπουδαίος επίσης διδάσκαλος αναδείχτηκε και ο Γρηγόριος. Σύμφωνα με την άποψή του το πρώτο αγαθό του ανθρώπου είναι η παιδεία.  "Σκοπός του σχολείου πρέπει να είναι - λέγει - η διάπλαση χριστιανικής προσωπικότητας στο παιδί. Πρέπει να καλλιεργείται - συνεχίζει - η αγάπη προς τον πλούτο των αρετών και  όχι προς τον πλούτο των χρημάτων. Η μόρφωση του παιδιού - καταλήγει - πρέπει να γίνεται με την προσοχή που χαρακτηρίζει τη μέλισσα στην εργασία της. Πρέπει οι νέοι να κάνουν επιλογή και να διαβάζουν μόνο τα βιβλία εκείνα που υμνούν την αρετή, αποφεύγοντας τα βλαβερά και ψυχοφθόρα.

Ισάξιος με τους δύο προηγούμενους αναδείχτηκε και ο Ιωάννης ο Χρυσόστομος. Παιδαγωγικό του έργο είναι το "Περί κενοδοξίας και ανατροφής των παίδων". Εκεί διαβάζουμε ανάμεσα στα άλλα τα εξής: "Η αγωγή πρέπει να αρχίζει από πολύ ενωρίς. Αν, όταν η ψυχή είναι τρυφερή και απαλή εντυπωθούν πάνω της τα καλά διδάγματα, τότε κανείς πια δε θα μπορέσει να τα σβήσει, όταν θα είναι σκληρά σαν σφραγίδα". Και καταλήγει απευθυνόμενος προς τους γονείς: "Αν θέλεις να είσαι άγιος, δίδασκε τα παιδιά σου, γιατί όλες οι κακές πράξεις που θα κάνουν θα αποδοθούν σ' εσένα".

Ύστερα από αυτά πιστεύουμε ότι δίκαια απονεμήθηκε στους τρεις Ιεράρχες ο τίτλος των διδασκάλων της οικουμένης. Με τη διδασκαλία τους και τα συγγράμματά τους δίδαξαν, έλαμψαν, σμίλεψαν ψυχές, άνοιξαν νέους ορίζοντες και έδωσαν νέες κατευθύνσεις στην αγωγή του ανθρώπου.

Βασιλική Β.Παππά

vpappa@cultmagz.com