Κέλλυ Μαλαμάτου: «Η αγάπη είναι ένας τρόπος να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας, στους άλλους και στον κόσμο»
A Conversation with Kelly Malamatou
Conducted by Vasiliki V. Pappa | Culture Magazine

Η Κέλλυ Μαλαμάτου μιλά στο Culture Magazine για την αγάπη ως στάση ζωής, τη δύναμη της φύσης, την ανθρώπινη ευαλωτότητα και τη διαδρομή της ψυχικής ωρίμανσης, με αφορμή το βιβλίο της «Το αγόρι που όλο ρωτούσε τι είναι αγάπη».
Abstract
In this interview with Culture Magazine, Kelly Malamatou explores the meaning of love through her book The Boy Who Kept Asking What Love Is. Drawing on themes of loss, vulnerability, emotional growth and the relationship between humanity and nature, she reflects on love not merely as an emotion, but as a way of relating to ourselves, others and the world around us. She also discusses the role of children's literature in nurturing empathy, the importance of meaningful human relationships and the social responsibility inherent in genuine care and acceptance. A thoughtful conversation about love as a lifelong journey of discovery and a conscious way of living.
Εισαγωγή
Τι είναι τελικά η αγάπη; Ένα συναίσθημα, μια ανάγκη, μια πράξη προσφοράς ή ένας διαφορετικός τρόπος να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας και στους άλλους; Με αφετηρία ένα φαινομενικά απλό ερώτημα, η Κέλλυ Μαλαμάτου δημιουργεί ένα ποιητικό ταξίδι αναζήτησης μέσα από την ιστορία ενός αγοριού που έρχεται αντιμέτωπο με την απώλεια και αναζητά το βαθύτερο νόημα της αγάπης.
Στο βιβλίο της «Το αγόρι που όλο ρωτούσε τι είναι αγάπη», η φύση γίνεται συνομιλητής, η ευαλωτότητα αφετηρία εσωτερικής αναζήτησης και η προσωπική εμπειρία συνδέεται με την κοινωνική πραγματικότητα. Η συγγραφέας προσεγγίζει την αγάπη όχι ως μια αφηρημένη ή αποκλειστικά συναισθηματική έννοια, αλλά ως στάση ζωής που εκφράζεται μέσα από τη φροντίδα, τον σεβασμό, την αποδοχή και την ευθύνη.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί στο Culture Magazine, η Κέλλυ Μαλαμάτου μιλά για τη γέννηση της ιστορίας της, τη σχέση της απώλειας με την ψυχική ωρίμανση, τη θεραπευτική διάσταση της φύσης και τη σημασία της ουσιαστικής ανθρώπινης επικοινωνίας, αναδεικνύοντας την προσωπική, κοινωνική και βαθύτερα ανθρώπινη διάσταση της αγάπης.
Η Συνέντευξη
Β.Π.: Κυρία Μαλαμάτου, ο τίτλος του βιβλίου σας, Το αγόρι που όλο ρωτούσε τι είναι αγάπη, θέτει ένα ερώτημα απλό στη διατύπωσή του αλλά ατελείωτο στις απαντήσεις του. Ποια ήταν η αρχική σκέψη ή το βίωμα που σας οδήγησε στη δημιουργία αυτής της ιστορίας και πότε αισθανθήκατε ότι είχε έρθει η στιγμή να της δώσετε λογοτεχνική μορφή;
Κ.Μ.: Το έναυσμα για τη δημιουργία αυτής της ιστορίας ήταν η εσωτερική δική μου διερώτηση σε σχέση με την αγάπη. Με απασχολούσε τι είναι αγάπη, ποιες συμπεριφορές μας στις κοντινές σχέσεις εκφράζουν αγάπη και ποιες όχι. Συχνά σκεφτόμουν πως οι άνθρωποι μπορεί να μπερδευόμαστε και να θεωρούμε αγάπη κάτι που ίσως και να μην είναι. Παράλληλα, καθώς το βιβλίο ολοκληρώθηκε μέσα στην εποχή της πανδημίας, άρχισα ακόμη πιο έντονα να αναρωτιέμαι ποιες στάσεις σε κοινωνικό και πολιτικό επίπεδο αποπνέουν πραγματικά αγάπη. Θυμάμαι το στίχο του Μιχάλη Γκανά «Αν είναι να μιλήσει κάποιος, ας πει για την αγάπη». Πήρα οπότε τότε αυτή την απόφαση, εφόσον ήθελα να μιλήσω να το κάνω για την αγάπη και κάπως έτσι γεννήθηκε αυτό το ποιητικό παραμύθι.
Β.Π.: Ο κεντρικός ήρωας είναι ένα αγόρι που έχει γνωρίσει την ορφάνια και ξεκινά ένα προσωπικό ταξίδι αναζήτησης. Πώς προσεγγίσατε τον εσωτερικό του κόσμο και τι θα θέλατε να κατανοήσουν οι μικροί αναγνώστες για τη σχέση ανάμεσα στην απώλεια, την ευαλωτότητα και την ανάγκη του ανθρώπου να αγαπήσει και να αγαπηθεί;
Κ.Μ.: Καθώς το βιβλίο αφορούσε την αγάπη, σκέφτηκα να χρησιμοποιήσω μια πιο ακραία συνθήκη, αυτή της ορφάνιας, εκεί όπου υποτίθεται πως η αγάπη εκλείπει. Προσπάθησα να προσεγγίσω τον εσωτερικό κόσμο του ήρωά μου μέσα από τις δικές μου εμπειρίες απώλειας, απουσίας, στέρησης και ευαλωτότητας. Και θα προέτρεπα τους αναγνώστες να κοιτάξουν ξανά δικές τους παρόμοιες εμπειρίες, γιατί αυτές μοιάζει να είναι εκείνες που μας κάνουν να στραφούμε μέσα μας και στον άλλον και που μας προετοιμάζουν ακόμη πιο πολύ και πιο βαθιά για την αγάπη. Είναι η έλλειψη που κινητοποιεί το αγόρι, είναι η έλλειψη και η ματαίωση που μας κάνει να σκεφτόμαστε, να εξελισσόμαστε. Γι' αυτό και η ιστορία μου, παράλληλα με την αναζήτηση της έννοιας και της εμπειρίας της αγάπης, αφηγείται και την απαιτητική διαδρομή της ωρίμανσης της ψυχής.
Β.Π.: Στην πορεία της αναζήτησής του, το αγόρι στρέφεται στη φύση και συνομιλεί συμβολικά με στοιχεία όπως η θάλασσα, το φεγγάρι, τα αστέρια, τα δέντρα και ο άνεμος. Τι αντιπροσωπεύει για εσάς η φύση ως πηγή σοφίας και με ποιον τρόπο μπορεί να μας βοηθήσει να κατανοήσουμε έννοιες που δυσκολευόμαστε να εκφράσουμε με λόγια;
Κ.Μ.: Επειδή η έννοια της αγάπης είναι αφηρημένη και δύσκολη, χρειαζόμουν ισχυρές, οικείες εικόνες, αναγνωρίσιμες στα παιδιά, και η φύση, τα στοιχεία ή τα πλάσματά της, μπορούσαν να τις παρέχουν. Με αυτό τον τρόπο πλευρές της έννοιας της αγάπης έγιναν, ελπίζω, περισσότερο χειροπιαστές και μπορούν πιο εύκολα να εγγραφούν με κάποιο συμβολικό τρόπο μέσα μας. Για παράδειγμα, το φεγγάρι με τις μορφές που παίρνει, πότε πανσέληνος και πότε μισοφέγγαρο, λέει πως αγάπη είναι να αντέχεις το ολόκληρο, να αντέχεις και την έλλειψη. Η θάλασσα από την άλλη λέει πως αγάπη είναι να κρατάς στην αγκαλιά σου άλλους δίχως να τους πνίγεις, δίχως να τους βυθίζεις εξαιτίας της δικής σου ταραχής. Επιπλέον, επειδή πιστεύω πως η φύση μπορεί να λειτουργήσει ανακουφιστικά ακόμη και θεραπευτικά για τον άνθρωπο, στράφηκα σε εκείνη και με μια τέτοια προσδοκία. Μάλιστα στην ιστορία τόσο το αγόρι όσο και η φύση ενσαρκώνουν και κρατούν μια στάση αγάπης ο ένας απέναντι στον άλλον.
Β.Π.: Η αγάπη είναι μια έννοια που συχνά χρησιμοποιούμε, χωρίς να αναρωτιόμαστε πόσες διαφορετικές σημασίες μπορεί να έχει. Μέσα από τη συγγραφή αυτού του βιβλίου, άλλαξε ή εμπλουτίστηκε ο δικός σας τρόπος να αντιλαμβάνεστε την αγάπη; Υπήρξε κάποια σκέψη ή κάποια στιγμή της ιστορίας που σας έκανε να σταθείτε και να αναρωτηθείτε ξανά τι σημαίνει πραγματικά να αγαπάμε;
Κ.Μ.: Ναι, η αγάπη είναι μια δύσκολη και βαθιά έννοια. Νομίζω δεν σταμάτησα να αναρωτιέμαι για τις όψεις και τα συστατικά της όσο έγραφα, όπως άλλωστε και ο ήρωας μου, και ίσως συνεχίζω ακόμη με μία έννοια. Σίγουρα αυτό το βιβλίο έγινε αφορμή να ψάξω και να σκεφτώ περισσότερο πάνω στην αγάπη. Θυμάμαι πως στάθηκα αρκετά στην απάντηση της πέτρας ότι αγάπη είναι να δίνεις απ' αυτό που δεν έχεις και πως είναι να μαλακώνεις. Επιθυμία μου ήταν να αναδείξω κάποιες όψεις της αγάπης, όπως την αφοσίωση, το σεβασμό, τη συμπόνια, την ασφάλεια, τη σταθερότητα, την κατανόηση, την αποδοχή, την τρυφερότητα, την ευγένεια, την προστασία, τη φροντίδα, την προσφορά και την ευθύνη, αλλά και να την αναπαραστήσω ως μία στάση, έναν τρόπο να στεκόμαστε απέναντι στον εαυτό μας, τους άλλους και τον κόσμο.
Β.Π.: Το βιβλίο σας απευθύνεται όχι μόνο στα παιδιά αλλά και στους ενήλικες. Πιστεύετε ότι, μεγαλώνοντας, απομακρυνόμαστε από την ικανότητα να θέτουμε ουσιαστικά ερωτήματα και να ακούμε με ανοιχτή καρδιά τις απαντήσεις; Τι θα μπορούσε να ξαναδιδάξει ένας μικρός αναγνώστης σε έναν ενήλικα μέσα από την ιστορία του αγοριού;
Κ.Μ.: Ίσως κατεξοχήν απευθύνεται σε ενήλικες το βιβλίο μου και στη συνέχεια σε παιδιά άνω των 8 ετών, που ιδανικά θα μοιραστούν την ανάγνωση παρέα με κάποιον ενήλικα. Μεγαλώνοντας τείνουμε, νομίζω, να μη βάζουμε ερωτηματικά για διάφορα θέματα και αυτό ισχύει και για την αγάπη. Παρασυρόμαστε ίσως από κάποιες βεβαιότητες που μας δίνουν ασφάλεια. Ο ψυχισμός των παιδιών από την άλλη είναι υπό διαμόρφωση, οπότε με μία έννοια τα παιδιά είναι πιο ανοιχτά από εμάς τους μεγάλους, ενώ συχνά, αν προσέξει κανείς, θα δει πως στέκονται με τις ερωτήσεις τους στην ουσία των πραγμάτων και των σημαντικών θεμάτων της ζωής.
Β.Π.: Η παιδική λογοτεχνία έχει τη δυνατότητα να προσεγγίζει δύσκολα θέματα, όπως η απώλεια, η μοναξιά και η συναισθηματική στέρηση, με τρόπο που να αγγίζει τα παιδιά χωρίς να τα επιβαρύνει. Πώς αναζητάτε αυτή την ισορροπία όταν γράφετε και τι ρόλο θεωρείτε ότι μπορεί να έχει ένα βιβλίο στην καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της συναισθηματικής ωριμότητας;
Κ.Μ.: Η λογοτεχνία, όπως κάθε μορφής τέχνη, στηρίζεται στα σύμβολα και στη μετουσίωση που επιτρέπει την προσέγγιση επώδυνων και δύσκολων θεμάτων. Εγώ στηρίχτηκα στην ποιητικότητα, στην τρυφερότητα και στη φύση σ' αυτή την ιστορία για να αντισταθμίσω το όποιο βάρος. Η καλλιέργεια της ενσυναίσθησης και της συναισθηματικής ωριμότητας θα έλεγα πως επιτυγχάνεται κυρίως μέσω βιωματικής εμπειρίας, μέσα από τη σχέση με έναν σημαντικό άλλο. Ένα βιβλίο, μια ιστορία μπορεί να αποτελέσει ένα έναυσμα, να αφυπνίσει, να ευαισθητοποιήσει, αλλά δεν μπορεί να υποκαταστήσει το βίωμα που αποκομίζει κανείς μέσα από μία κοντινή ανθρώπινη σχέση κατά τη γνώμη μου.
Β.Π.: Η εικονογράφηση της Δήμητρας Ντρούλια συνοδεύει την ιστορία σας, προσθέτοντας μια ακόμη διάσταση στην αναγνωστική εμπειρία. Πώς βιώσατε τη συνεργασία σας και σε ποιον βαθμό πιστεύετε ότι η εικονογράφηση μπορεί να αποκαλύψει συναισθήματα και νοήματα που οι λέξεις αφήνουν σκόπιμα ανοιχτά;
Κ.Μ.: Η συνεργασία με την εικονογράφο Δήμητρα Ντρούλια ήταν μια πολύ ευτυχής συγκυρία, σχεδόν μαγική. Πάντοτε όταν γράφω σκέφτομαι με εικόνες και η Δήμητρα πλησίασε πολύ στις εικόνες που κουβαλούσα μέσα μου και κυρίως στα συναισθήματα που υφαίνουν την ιστορία μου. Η δουλειά της αναδεικνύει ή ενισχύει θα έλεγα τόσο τις απαντήσεις περί αγάπης όσο και τη δύναμη της φύσης, αλλά και την ποιητική, τη συμβολική διάσταση της ιστορίας.
Β.Π.: Η ιστορία εκτυλίσσεται σε μια χώρα που περνά δύσκολες οικονομικές συνθήκες, στοιχείο που προσδίδει στο παραμύθι και μια κοινωνική διάσταση. Πώς συνδέεται, κατά τη γνώμη σας, η αναζήτηση της αγάπης με τις κοινωνικές και οικονομικές δυσκολίες και γιατί είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι η αγάπη δεν αφορά μόνο τις προσωπικές μας σχέσεις, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο στεκόμαστε απέναντι στους άλλους;
Κ.Μ.: Ναι, η ιστορία μου ήθελα να έχει κοινωνική και πολιτική διάσταση. Δεν βλέπω την αγάπη σαν ένα ρομαντικό ζήτημα ούτε σαν κάτι που αφορά μόνο τις κοντινές προσωπικές μας σχέσεις. Όταν σε μία κοινωνία δεν υπάρχει πραγματική φροντίδα για τις ανάγκες των ανθρώπων της, όταν το διαφορετικό, το ευάλωτο, το ασθενές δύσκολα ακόμη χωράει κάπου, όταν στον πλανήτη μας δεσπόζει η βία, η πόλωση, η καταστροφικότητα και ο φόβος, δεν μπορούμε νομίζω να μιλάμε για επικράτηση της αγάπης. Θα ήθελα ίσως να παρακινήσω μικρούς και μεγάλους αναγνώστες να συνδέσουν αυτό που γίνεται μέσα μας και στον μικρόκοσμο με αυτό που γίνεται έξω και στο μακρόκοσμο και να υπενθυμίσω πως δεν είμαστε αποσυνδεδεμένοι, πως όλα συνδέονται με μία έννοια, ο άνθρωπος και η φύση, η εσωτερική με την εξωτερική πραγματικότητα, ο μικρός με το μεγάλο κύκλο.
Β.Π.: Σε μια εποχή κατά την οποία τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε έναν κόσμο γρήγορων εικόνων, συνεχών ερεθισμάτων και συχνά περιορισμένου χρόνου για ουσιαστική επικοινωνία, πόσο σημαντικό είναι να τους προσφέρουμε ιστορίες που τα ενθαρρύνουν να σκεφτούν, να αισθανθούν και να αναζητήσουν το βαθύτερο νόημα των πραγμάτων; Ποιο μήνυμα θα θέλατε να κρατήσουν από το δικό σας βιβλίο οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί;
Κ.Μ.: Θα έλεγα πως ακριβώς σε μία εποχή ταχύτητας και πληθώρας οπτικών ερεθισμάτων είναι σημαντικό να δημιουργήσουμε ένα χώρο ηρεμίας, φαντασίας και επικοινωνίας. Ένα βιβλίο μπορεί να προσφέρει κάτι τέτοιο και να δώσει στα παιδιά την ευκαιρία να σταθούν, να αναρωτηθούν και να κάνουν τις δικές τους ανακαλύψεις για τον κόσμο, τις σχέσεις γύρω τους, αλλά και για τον ίδιο τους τον εαυτό. Αν ήθελα να κρατήσουν κάτι οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί από την ιστορία μου είναι πως και μέσα από τα μικρά και με μικρές έστω μετακινήσεις μπορούμε να προσεγγίσουμε περισσότερο την κατάσταση της αγάπης. Τέλος, θα ήθελα το βιβλίο να αποτελέσει μια αφορμή ώστε παιδιά και μεγάλοι να έρθουν πιο κοντά και να μοιραστούν ό,τι έχουν ανάγκη ή ό,τι κουβαλούν στην ψυχή τους.
Β.Π.: Αν μπορούσατε να συναντήσετε τον ήρωά σας στο τέλος του ταξιδιού του και να του θέσετε εσείς μία ερώτηση, ποια θα ήταν; Και, πέρα από τις σελίδες του βιβλίου, τι θα απαντούσατε σήμερα εσείς στο ερώτημα που εκείνος δεν σταματά να θέτει: «Τι είναι αγάπη»;
Κ.Μ.: Ωραία ερώτηση. Θα τον ρωτούσα πώς νιώθει μετά από ένα τόσο δύσκολο ταξίδι και τι ανάγκη έχει τώρα. Δύσκολο να απαντήσω με μια φράση τι είναι αγάπη, γι΄ αυτό μάλλον έγραψα αυτό το βιβλίο. Ίσως θα έλεγα πως αγάπη είναι ένα βλέμμα που κατανοεί, μια αγκαλιά που αποδέχεται, ακόμη και την έλλειψη, είναι ένα ήσυχο καταφύγιο και μια διακριτική παρουσία που φροντίζει, που ενθαρρύνει την εξέλιξη σεβόμενη την ελευθερία.
Επίλογος
Η συζήτηση με την Κέλλυ Μαλαμάτου αφήνει ανοιχτό ένα ερώτημα που δύσκολα χωρά σε έναν ορισμό: τι σημαίνει πραγματικά να αγαπάμε; Μέσα από την ιστορία του αγοριού, η αγάπη αναδεικνύεται ως μια διαρκής αναζήτηση, αλλά και ως καθημερινή επιλογή που προϋποθέτει κατανόηση, αποδοχή, φροντίδα και σεβασμό στην ελευθερία του άλλου.
Ίσως τελικά η αξία αυτής της ιστορίας να βρίσκεται ακριβώς στην υπενθύμιση ότι η αγάπη δεν είναι μόνο κάτι που αναζητούμε, αλλά κάτι που καλούμαστε να καλλιεργούμε στις σχέσεις μας και στον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τον κόσμο. Γιατί, όπως μας θυμίζει και το ταξίδι του μικρού ήρωα, ορισμένα ερωτήματα δεν χρειάζονται απαραίτητα οριστικές απαντήσεις· χρειάζονται διάθεση να συνεχίσουμε να τα θέτουμε.


