Ένας γονέας αποχαιρετά τη σχολική διαδρομή των παιδιών του και καταθέτει τις σκέψεις του για τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και το ανθρώπινο πρόσωπο της εκπαίδευσης. 

Οι τάξεις αδειάζουν. Οι μνήμες μένουν κατοικημένες. 

Abstract (EN):

A doorbell rings. A smiling teenager returns home after his final university entrance examination, and a twenty-year chapter quietly comes to an end. In this reflective essay, George Samprovalakis explores what parents learn while their children grow up within the educational system. Through memories, gratitude and honest observation, he offers a nuanced tribute to teachers, parents and the complex human relationships that shape every school journey.

Λίγες ημέρες μετά την ολοκλήρωση των Πανελλαδικών εξετάσεων, ένας γονέας από τη Θεσσαλονίκη απέστειλε το παρακάτω κείμενο σε σχολείο της πόλης. Δεν πρόκειται απλώς για έναν αποχαιρετισμό στη σχολική διαδρομή των παιδιών του, αλλά για έναν στοχασμό πάνω στην εκπαίδευση, τους εκπαιδευτικούς, τους γονείς και τον τρόπο με τον οποίο μεγαλώνουμε όλοι μαζί μέσα από αυτή τη διαδρομή. Το δημοσιεύουμε με την άδειά του, διατηρώντας το ύφος και το πνεύμα της αρχικής του μορφής. 

Το χτύπημα του κουδουνιού στην πόρτα σήμανε ότι ο "μικρός" μόλις είχε τελειώσει και με το τελευταίο μάθημα των πανελλαδικών. Με ένα χαμόγελο ικανοποίησης πέρασε την πόρτα και μια εποχή 20 ετών έκλεισε τον κύκλο της.

Από την πρώτη μέρα που παραδώσαμε ένα κλαμένο προνήπιο, τον "μεγάλο", στην αγκαλιά ενός διαρκώς μεταβαλλόμενου συστήματος που αυτοπροσδιορίζεται ως εκπαιδευτικό, έως την τελευταία που υποδεχτήκαμε ένα χαρούμενο έφηβο, είδαμε πολλά και μάθαμε περισσότερα.

Δεν θα μιλήσω εκ μέρους των παιδιών. Αυτά έχουν τη δική τους οπτική και πιθανότατα θα την εκφράσουν όταν μέσα τους αποκρυσταλλώσουν τι τους βοήθησε και τι τους στάθηκε εμπόδιο. Θα μιλήσω για το τι μάθαμε εμείς ως γονείς.

Μέσα σε αυτά τα 20 χρόνια που "παραδώσαμε" τα παιδιά μας στο σύστημα, είχαμε την περίεργη τύχη να περάσουμε από διάφορα ετερογενή σχολεία, δημόσιας και ιδιωτικής εκπαίδευσης, ελληνικής και αλλοδαπής. Το πώς έγινε αυτό είναι μια άλλη ιστορία.

Δεν μπορώ να πω ότι "τα είδαμε όλα", ευτυχώς, αλλά είδαμε αρκετά. Από το εκκολαπτόμενο junkie και τη μανούλα "Προκρούστης" μέχρι τον θανατερά αδιάφορο εκπαιδευτικό και τον αυριανό αστροφυσικό. Ο μπαξές έχει απ' όλα και νιώθουμε ευγνώμονες που βρέθηκαν στον δρόμο μας.

Δεν ήταν όλα εύκολα. Ήταν όμως, λίγο-πολύ, εκπαιδευτικά.

Αυτό που αποκομίσαμε είναι ότι το "απρόσωπο και ανελαστικό" εκπαιδευτικό σύστημα είναι στην πραγματικότητα βαθιά ανθρώπινο και προσωποκεντρικό, με όλα τα πλεονεκτήματα και τα μειονεκτήματα που απορρέουν από αυτό. Είναι ένα διαρκώς αυτοπροσαρμοζόμενο σύστημα, που επηρεάζεται άμεσα από τρεις άξονες:

Τους εκπαιδευτικούς - Τους γονείς - Τα παιδιά.

Το "Εκπαιδευτικό Σύστημα" μπορεί για το όποιο υπουργείο και την όποια διεύθυνση να μοιάζει με κάτι προδιαγεγραμμένο, μετρήσιμο και "πλήρως ελεγχόμενο". Ακούγεται καλό σαν ανέκδοτο, αλλά απέχει πολύ από την πραγματικότητα.

Μέσα σε αυτό το χαοτικά αυτορυθμιζόμενο σύστημα χωράει κάθε καρυδιάς καρύδι. Και όλο αυτό το δυναμικό σύστημα παράγει έργο, παρά τις αντίξοες συνθήκες που δημιουργεί το παθογενές πολιτικό σύστημα και η καθαρόαιμη βλακεία της συντριπτικής ανώνυμης πλειοψηφίας.

Κλείνοντας αυτός ο 20ετής κύκλος, έρχεται η ανάγκη να τραβήξουμε μια γραμμή, να κάνουμε λογαριασμό και να αποδώσουμε τα του Καίσαρος τω Καίσαρι.

Δεν μπορώ να πω, ήταν μια ωραία περιπέτεια. Και εν τέλει, παρά τις όποιες εντάσεις που σποραδικά τάραξαν τα νερά, είμαστε ευγνώμονες για όσα συνέβησαν.

Προσωπικά ευχαριστώ κάθε εκπαιδευτικό που έμαθε σε εμένα και στα παιδιά μου έστω και κάτι.

Ευχαριστώ τον/την κάθε εκπαιδευτικό:

• Που με την τυπικότητά του έδειξε ότι όλα έχουν ένα όριο και δεν μπορούμε να ζητάμε θαύματα.
• Που με το ενδιαφέρον του έσκυψε πάνω από τα παιδιά μας και μας έδειξε ότι το μάθημα δεν είναι μόνο το μάθημα.
• Που με την κομματική του προκατάληψη μας έδωσε την ευκαιρία να εξηγήσουμε στα παιδιά μας την έννοια του "κομματόσκυλου" κάθε απόχρωσης.
• Που με την περίσσεια σπουδή του μας εξέπληξε απροσδόκητα και έχτισε την εμπιστοσύνη μας στο αύριο.
• Που με την αδιάφορη αναμονή της συνταξιοδότησης μας κινητοποίησε να αναλάβουμε πρωτοβουλία και να πάμε ένα βήμα παρακάτω.
• Που με την υπεροπτική στάση του μας οδήγησε να δείξουμε ότι κανείς δεν βρίσκεται στο απυρόβλητο, όσες πολιτικές ή άλλες πλάτες έχει.

Κοντολογίς, δεν υπήρξε ούτε ένας ή μία εκπαιδευτικός που να μην έβαλε ένα μικρό ή μεγάλο λιθαράκι στη διαμόρφωση των παιδιών μας. Άλλοι το έβαλαν με έγνοια. Άλλοι με γνώση. Άλλοι με αδιαφορία. Άλλοι με προκατάληψη. Όλοι, όμως, μας δίδαξαν κάτι. Ακόμη και όταν δεν το ήθελαν.

Σαφέστατα, υπήρξαν και μαθήματα αλληλεπίδρασης με όλο το φάσμα των γονέων που έτυχε να συμπορευτούμε, να συγκρουστούμε ή και να αδιαφορήσουμε εντελώς. Εμείς οι γονείς είμαστε ένα πολύ ενδιαφέρον κοινωνικό παρεάκι. Νοιαζόμαστε για τα παιδιά, αλλά τις περισσότερες φορές εννοούμε μόνο τα παιδιά μας. Έχουμε άποψη για την εκπαίδευση, χωρίς απαραίτητα να έχουμε γνώση. Και συχνά ζητάμε από το σύστημα να λειτουργήσει δίκαια, αρκεί η δικαιοσύνη του να μη μας χαλάει τη σειρά.

Σε όλο αυτό το δυναμικό σύστημα, η μόνη σταθερή παράμετρος είναι οι εκπαιδευτικοί.

Και σε εσάς, λοιπόν, τους εκπαιδευτικούς που ίσως διαβάζετε αυτό το κείμενο, θέλω να πω κάτι χωρίς εύκολες αγιογραφίες και χωρίς εύκολους αφορισμούς.

Σας καταλαβαίνω.

Ή, για να το πω πιο σωστά, προσπαθώ να σας καταλάβω ως ανθρώπους. Όχι ως λειτουργούς ενός συστήματος, όχι ως τίτλους σε ένα πρόγραμμα, όχι ως ονόματα κάτω από έναν βαθμό, αλλά ως ανθρώπους που κάποτε μπήκατε σε μια τάξη με ενθουσιασμό, με ιδέες, με αγωνία, με τη βεβαιότητα ίσως ότι μπορείτε να αλλάξετε κάτι.

Κάποιοι το κρατήσατε αυτό ζωντανό. Άλλοι το χάσατε κάπου στον δρόμο. Άλλοι το παλέψατε. Άλλοι παραιτηθήκατε εσωτερικά πολύ πριν έρθει η σύνταξη.

Δεν το λέω επικριτικά. Το λέω ανθρώπινα.

Γιατί δεν ισχύει μόνο το «γηράσκω αεί διδασκόμενος». Υπάρχει και το άλλο, το λιγότερο ειπωμένο: ότι όποιος διδάσκει, γηράσκει διδάσκοντας. Φθείρεται. Δοκιμάζεται. Εκτίθεται. Επαναλαμβάνεται. Αναγκάζεται κάθε χρόνο να σταθεί μπροστά σε μια νέα γενιά παιδιών που δεν φταίει για τις προηγούμενες, αλλά κουβαλάει πάνω της όλες τις δυσκολίες της εποχής της.

Και μαζί με τα παιδιά έρχονται και οι γονείς. Ή ακριβέστερα, Ορδές γονέων. Άλλοι αγχωμένοι, άλλοι αδιάφοροι, άλλοι υπερπροστατευτικοί, άλλοι επιθετικοί, άλλοι χαμένοι, άλλοι με καλή πρόθεση και κακή εκτέλεση. Ο καθένας από το δικό του μετερίζι, με τη δική του αγωνία, τη δική του ατζέντα, τη δική του φατρία, τη δική του νοοτροπία, τη δική του τύφλωση. Και όλοι εμείς, λίγο ή πολύ, ζητήσαμε κάποια στιγμή από εσάς να δείτε το δικό μας παιδί λίγο πιο καθαρά από τα υπόλοιπα.

Και εσείς έπρεπε να είστε εκεί.

Σταθεροί, μέσα σε ένα σύστημα που αλλάζει διαρκώς χωρίς πάντα να προχωράει. Μέσα σε υπουργικές αποφάσεις, εγκυκλίους, μεταρρυθμίσεις, αντιμεταρρυθμίσεις, εξεταστικά συστήματα, βιβλία, ύλες, αξιολογήσεις, ελλείψεις, ιδεοληψίες και πολιτικά παιχνίδια. Μέσα σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα που πολλές φορές δεν μοιάζει να χτίζεται πάνω στα παιδιά, αλλά πάνω στις ανάγκες του εκάστοτε υπουργείου να αφήσει τη δική του σφραγίδα.

Και παρ' όλα αυτά, μέσα σε αυτή τη φασαρία, υπήρξαν εκπαιδευτικοί που στάθηκαν πάνω από τα παιδιά μας με έγνοια.

Άνθρωποι που είδαν κάτι πριν το δούμε εμείς. Που μας προειδοποίησαν. Που μας καθησύχασαν. Που μας ενόχλησαν χρήσιμα. Που μας ανάγκασαν να σκεφτούμε διαφορετικά. Που βοήθησαν τα παιδιά μας να σταθούν λίγο πιο όρθια, λίγο πιο σίγουρα, λίγο πιο έτοιμα για τον κόσμο.

Υπήρξαν και άλλοι που μας δίδαξαν αλλιώς.

Μας δίδαξαν τι σημαίνει αδιαφορία. Τι σημαίνει εξουσία χωρίς ευθύνη. Τι σημαίνει προκατάληψη μέσα στην τάξη. Τι σημαίνει να πρέπει ως γονιός να γίνεις ασπίδα, όχι για να κακομάθεις το παιδί σου, αλλά για να του δείξεις ότι κανείς δεν έχει δικαίωμα να το μικραίνει επειδή μπορεί.

Και γι' αυτό, τελικά, ακόμη και εκείνοι έβαλαν το λιθαράκι τους.

Αν κάτι κρατάω από αυτά τα 20 χρόνια, είναι ότι ο εκπαιδευτικός δεν είναι ποτέ απλώς ένας άνθρωπος που "κάνει μάθημα". Μπορεί να γίνει μνήμη. Μπορεί να γίνει τραύμα. Μπορεί να γίνει στήριγμα. Μπορεί να γίνει παράδειγμα. Μπορεί να γίνει το πρόσωπο που ένα παιδί θα θυμάται μετά από χρόνια χωρίς να ξέρει ακριβώς γιατί. Μπορεί να γίνει η απόδειξη ότι κάποιος το είδε.

Γι' αυτό και η ευθύνη σας είναι πολύ μεγαλύτερη από την ύλη.

Δεν χρειάζεται να είστε ήρωες. Δεν χρειάζεται να είστε άγιοι. Δεν χρειάζεται να είστε αλάνθαστοι. Αλλά χρειάζεται να θυμάστε ότι για εσάς μια χρονιά μπορεί να είναι άλλη μία χρονιά. Για ένα παιδί, όμως, μπορεί να είναι η χρονιά που θα πιστέψει στον εαυτό του ή η χρονιά που θα αρχίσει να αμφιβάλλει για όλα.

Και αυτό δεν είναι λίγο.

Οπότε, κλείνοντας αυτόν τον κύκλο, θέλω να ευχηθώ σε όσους συνεχίζετε: καλή δύναμη, καλό κουράγιο και καλή συνέχεια. Να αντέχετε. Να προσέχετε τον εαυτό σας, γιατί η φθορά σας περνάει μέσα στην τάξη είτε το θέλετε είτε όχι. Να βοηθάτε ο ένας τον άλλον. Να τραβάτε από το μανίκι εκείνον που κουράστηκε πριν γίνει κυνικός. Να σπρώχνετε μπροστά εκείνον που ακόμη έχει φλόγα. Να σκύβετε πάνω από τα παιδιά με ενδιαφέρον και έγνοια, όχι γιατί το απαιτεί το σύστημα, αλλά γιατί χωρίς αυτό δεν υπάρχει εκπαίδευση.

Εμείς, από τη δική μας πλευρά, κλείνουμε εδώ.

Μια πόρτα χτύπησε, ένα παιδί μπήκε χαμογελαστό στο σπίτι, και ένας κύκλος 20 χρόνων έκλεισε ήσυχα, σχεδόν απλά, όπως κλείνουν συνήθως τα μεγάλα πράγματα.

Χωρίς τυμπανοκρουσίες.

Με ένα κουδούνι στην πόρτα.

Και με την περίεργη αίσθηση ότι τελικά δεν μεγαλώνουν μόνο τα παιδιά μέσα στο σχολείο.

Μεγαλώνουμε κι εμείς μαζί τους.

Γιώργος Σαμπροβαλάκης
Θεσσαλονίκη

* Ο Γιώργος Σαμπροβαλάκης ζει στη Θεσσαλονίκη. Ασχολείται επαγγελματικά με την επικοινωνία, το digital marketing και τη στρατηγική περιεχομένου. Γράφει περιστασιακά προσωπικά κείμενα παρατήρησης, μνήμης και κοινωνικού σχολιασμού.