Με αφορμή την πρώτη ποιητική συλλογή της «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών» από τις Εκδόσεις Οδός Πανός. 

A conversation with poet Eleni Pavlidou 
Conducted by Vasiliki V. Pappa

Η Ελένη Παυλίδου: η ποιητική φωνή πίσω από το «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών», μια συλλογή για το τραύμα, τη μνήμη και τη δύναμη της ανθρώπινης ψυχής. 

Abstract

Greek poet Eleni Pavlidou presents her first poetry collection, "Manual for Classifying Cracks" (Odos Panos Publications), a work that explores the fragile boundaries between trauma, vulnerability, resilience, and self-awareness. Drawing on her background as a psychologist, Pavlidou creates a unique poetic dialogue between scientific language and literary expression, transforming the terminology of psychology into a deeply human exploration of inner experience.

In this interview, she discusses the origins of the collection, the symbolic meaning of "cracks," the relationship between poetry and the human psyche, and the role of silence in poetic creation. Through a precise and restrained language, Pavlidou examines the marks left by personal experience and reflects on how fractures can become spaces of transformation and strength.

Εισαγωγή

Υπάρχουν βιβλία που δεν επιχειρούν να κρύψουν τις ρωγμές, αλλά να τις κοιτάξουν κατάματα. Η πρώτη ποιητική συλλογή της Ελένης Παυλίδου, «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών» (Εκδόσεις Οδός Πανός), κινείται ακριβώς σε αυτόν τον χώρο όπου η πληγή συναντά τη μνήμη, η ευαλωτότητα την ανθεκτικότητα και η επιστημονική σκέψη την ποιητική έκφραση.

Με αφετηρία την ιδιότητά της ως ψυχολόγου, η Ελένη Παυλίδου δημιουργεί ένα ιδιαίτερο ποιητικό σύμπαν, στο οποίο η γλώσσα της ψυχολογίας μετασχηματίζεται σε γλώσσα ανθρώπινη και βαθιά βιωματική. Το «Εγχειρίδιο» του τίτλου δεν αποτελεί ένα σύστημα ταξινόμησης με την αυστηρή επιστημονική έννοια· είναι μια ποιητική απόπειρα χαρτογράφησης των εσωτερικών ρωγμών που αφήνουν πάνω μας οι εμπειρίες, οι απώλειες, οι σχέσεις και οι μεταμορφώσεις της ζωής.

Οι ρωγμές, όπως τις προσεγγίζει η ποιήτρια, δεν είναι μόνο σημάδια τραύματος. Είναι τα ίχνη όσων μας διαμόρφωσαν, αλλά και τα σημεία από όπου μπορεί να εισχωρήσει η αυτογνωσία και η δύναμη. Στη συλλογή η ευαλωτότητα δεν παρουσιάζεται ως αδυναμία, αλλά ως μια κοινή ανθρώπινη συνθήκη, ως το στοιχείο που μας υπενθυμίζει πως όλοι είμαστε εκτεθειμένοι στο ράγισμα.

Η γραφή της χαρακτηρίζεται από ακρίβεια, λιτότητα και μια σχεδόν χειρουργική προσέγγιση της γλώσσας. Η σιωπή και όσα παραμένουν ανείπωτα αποκτούν ιδιαίτερη σημασία, καθώς, όπως η ίδια σημειώνει, η ποίηση βρίσκεται κυρίως σε όσα δεν λέγονται.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί, η Ελένη Παυλίδου μιλά για τη γέννηση της πρώτης της συλλογής, τη συνάντηση ψυχολογίας και ποίησης, τη διαδικασία της δημιουργικής γραφής, τη σχέση με το προσωπικό βίωμα και για εκείνο το αόρατο σημείο όπου οι ατομικές ρωγμές μετατρέπονται σε κοινή ανθρώπινη εμπειρία.

Η Συνέντευξη

Β.Π.: Κυρία Παυλίδου, το «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών» είναι η πρώτη σας ποιητική συλλογή. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η πρώτη δημόσια κατάθεση; Είναι περισσότερο μια αρχή ή η ολοκλήρωση μιας μακράς εσωτερικής διαδρομής;

Ε.Π.: Είναι η αρχή μιας δημόσιας έκθεσης που δεν ξέρω πως θα εξελιχθεί, αν θα έχει δηλαδή μέλλον και συνέχεια, σίγουρα όμως έχει παρελθόν καθώς, ναι, είναι αποτέλεσμα μακράς εσωτερικής διαδρομής, προβληματισμού αλλά και μελέτης.

Β.Π.: Ο τίτλος είναι ιδιαίτερα ευρηματικός και προκαλεί αμέσως την περιέργεια. Πότε γεννήθηκε η ιδέα του «Εγχειριδίου» και τι συμβολίζουν για εσάς οι «ρωγμές»;

Ε.Π.: Άρχισε να σχηματοποιείται μέσα μου από τότε που αποφάσισα να απομακρυνθώ από το αυστηρά επιστημονικό πεδίο της ψυχολογίας και να δοκιμάσω τα άγνωστα νερά της δημιουργικής γραφής. Το «Εγχειρίδιο» αποτελεί τη σύζευξη αυτών των δύο κόσμων. Οι ρωγμές συμβολίζουν το τραύμα και τη δύναμη που φέρουμε ως όντα, την ευαλωτότητα και την ανθεκτικότητα. Οτιδήποτε μας πλήγωσε, μας διαμόρφωσε, μας καθόρισε αλλά και το «αναγνωριστικό» σημάδι της κοινής μας μοίρας, ότι είμαστε όλοι το ίδιο εκτεθειμένοι στο ράγισμα.

Β.Π.: Ως ψυχολόγος επιλέγετε να δανειστείτε τη γλώσσα και τη δομή ενός διαγνωστικού εγχειριδίου για να μιλήσετε ποιητικά. Τι σας γοητεύει σε αυτή τη συνάντηση επιστήμης και ποίησης;

Ε.Π.: Ο αστικός μύθος αποδίδει στον Freud τη φράση: «Όπου κι αν με πήγαν οι θεωρίες μου, βρήκα ότι ένας ποιητής είχε πάει εκεί πριν από μένα». Είτε το είπε είτε όχι, είναι σίγουρο πως αναγνώριζε ότι οι συγγραφείς είχαν διαισθανθεί τα μυστικά του ανθρώπινου ψυχισμού αιώνες πριν η ψυχανάλυση γίνει επιστήμη και αυτό με βρίσκει απόλυτα σύμφωνη. Και τα δυο πεδία στην ουσία προσπαθούν να μιλήσουν, να ορίσουν και να αναλύσουν τα ίδια φαινόμενα. Από διαφορετικό μετερίζι αποπειρώνται να χαρτογραφήσουν την ανθρώπινη ψυχή, και βρίσκω αυτό τον αγώνα -ή την αγωνία- ιδιαίτερα γοητευτικό.

Β.Π.: Στη συλλογή οι όροι της ψυχολογίας μοιάζουν να χάνουν την αυστηρότητά τους και να αποκτούν μια βαθιά ανθρώπινη διάσταση. Πιστεύετε ότι η ποίηση μπορεί να εκφράσει όσα αδυνατεί να περιγράψει η επιστημονική γλώσσα; 

Ε.Π.: Η ποίηση, με την ανατρεπτική της γλώσσα, δρα σε περιοχές που η επιστημονική γλώσσα δεν φτάνει, όχι γιατί είναι ανεπαρκής αλλά γιατί απλούστατα δεν φτιάχτηκε γι' αυτό. Άλλη «ίαση» προσφέρει ο ποιητικός λόγος, σε άλλα στρώματα στοχεύει. Το αν και τί θα σου ταιριάξει καλύτερα, θα το βρεις δοκιμάζοντας.

Β.Π.: Οι ενότητες του βιβλίου λειτουργούν σαν στάδια μιας εσωτερικής διαδρομής. Υπήρχε εξαρχής αυτή η αρχιτεκτονική ή προέκυψε στην πορεία της συγγραφής;

Ε.Π.: Αυτό που σίγουρα ήθελα εξαρχής ήταν η συλλογή να έχει αρχή, μέση και τέλος, να εξυπηρετεί μια συνολική ιδέα με συνοχή. Η συγκεκριμένη αρχιτεκτονική και η τελική μορφή προέκυψε μέσα από διάφορες παραλλαγές στην πορεία της συγγραφής σε σχέση με το τί θα εξυπηρετούσε καλύτερα το κόνσεπτ που είχα κατά νου.

Β.Π.: Οι «ρωγμές» στο βιβλίο σας δεν είναι μόνο τραύματα αλλά και σημεία από όπου εισέρχεται το φως. Είναι τελικά η ευαλωτότητα μια μορφή δύναμης;

Ε.Π.: Είναι εν δυνάμει πηγή φωτός. Το πως θα διαχειριστεί κανείς τα τραύματά του θα καθορίσει και την τελική μορφή που θα δώσει στο σχήμα του. Θα σπάσει σε κομμάτια ή θα ενσωματώσει περήφανα τις ουλές του σε ένα νέο, ενδυναμωμένο εαυτό; Η ψυχική ανθεκτικότητα του καθενός θα διαμορφώσει το τελικό αποτέλεσμα.

Β.Π.: Η γραφή σας ισορροπεί ανάμεσα στη λιτότητα και στη συναισθηματική ένταση. Πώς δουλεύετε ένα ποίημα; Ξεκινά από μια εικόνα, μια λέξη ή μια εμπειρία;

Ε.Π.: Η αφορμή μπορεί να δοθεί από οτιδήποτε αναφέρατε, ανάλογα τη στιγμή. Μπορεί ένα ποίημα να είναι βιωματικό, να βασίζεται σε προσωπική εμπειρία, κάτι που είδα ή άκουσα ή μπορεί και να προκύψει από ένα εντελώς ουδέτερο φαινομενικά ερέθισμα, όπως πχ μια κηλίδα μελάνης, την οποία επί τούτου έχω ενσωματώσει ως εικαστικό θέμα μέσα στη συλλογή. Δεν έχει και τόση σημασία. Στο τέλος πάλι την ψυχή σου θα έχεις αφήσει πάνω στο χαρτί.

Β.Π.: Πόσο χώρο αφήνετε στη σιωπή μέσα στα ποιήματά σας; Είναι κι αυτή μέρος της αφήγησης;

Ε.Π.: Ναι, απόλυτα. Η ποίηση πιστεύω βρίσκεται κυρίως σε όσα δεν λέγονται.

Β.Π.: Ως επαγγελματίας που έρχεται καθημερινά σε επαφή με ανθρώπινες ιστορίες, πώς προστατεύετε τα όρια ανάμεσα στη βιωμένη εμπειρία και την ποιητική δημιουργία;

Ε.Π.: Ακριβώς με τον τρόπο που θέσατε στην αρχή της ερώτησης, με επαγγελματισμό. Έτερον εκάτερον. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι προκύπτει εύκολα. Έχει προηγηθεί αρκετή δουλειά με τον εαυτό μου για να βάλω τα όρια μου χωρίς όμως να αποκλείονται από τον τρόπο γραφής μου επιμέρους πτυχές μου. Δεν είμαι μόνο αυτό αλλά είμαι και αυτό.

Β.Π.: Υπάρχει κάποιο ποίημα της συλλογής που αισθάνεστε ότι σας εξέπληξε όσο το γράφατε ή σας αποκάλυψε κάτι που δεν γνωρίζατε ήδη για τον εαυτό σας;

Ε.Π.: Όχι. Νομίζω ότι με έχω αναλύσει τόσο ώστε δεν με εκπλήσσω, τουλάχιστον μέχρι νεωτέρας.

Β.Π.: Η συλλογή αποφεύγει τον εύκολο λυρισμό και προτιμά μια γλώσσα ακριβή, σχεδόν χειρουργική. Είναι συνειδητή αισθητική επιλογή;

Ε.Π.: Δεν είναι κάτι που επέλεξα ή επεξεργάστηκα εκ των υστέρων. Προέκυψε. Είναι ο αυθεντικός τρόπος που εκφράζομαι και μου ταιριάζει.

Β.Π.: Τι θα θέλατε να κρατήσει ο αναγνώστης όταν κλείσει το βιβλίο; Μια εικόνα, ένα συναίσθημα ή ίσως ένα ερώτημα;

Ε.Π.: Μακάρι κλείνοντας το βιβλίο κάτι να έχει αγγίξει το μέσα του, κι ας έχει όποια μορφή αυτός θέλει. 

Β.Π.: Ζούμε σε μια εποχή όπου οι άνθρωποι μιλούν ολοένα περισσότερο για την ψυχική υγεία. Πιστεύετε ότι η σύγχρονη ποίηση μπορεί να συμβάλει σε αυτόν τον δημόσιο διάλογο;

Ε.Π.: Θεωρώ ότι η λογοτεχνία το έκανε ανέκαθεν. Η ιστορία της βρίθει έξοχων παραδειγμάτων. Η ποίηση οφείλει καταρχάς να είναι αυθεντική και ειλικρινής. Αν συγχρόνως συμβάλλει ή επηρεάσει θετικά σε θέματα κοινωνικού ενδιαφέροντος, είναι ένα πρόσθετο όφελος αλλά όχι αυτοσκοπός.

Β.Π.: Υπάρχουν ποιητές ή συγγραφείς που έχουν διαμορφώσει καθοριστικά τη δική σας φωνή ή επιδιώκετε να απομακρύνεστε από τις επιρροές;

Ε.Π.: Και να το επιδιώκω, τους φέρω μέσα μου ούτως ή άλλως, οπότε, συνειδητά ή ασυνείδητα, με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, θα βγουν στο φως, πάντοτε φιλτραρισμένοι όμως μέσα από το προσωπικό βλέμμα. Εξάλλου, τελώ ακόμα υπό διαμόρφωση.

Β.Π.: Αν έπρεπε να περιγράψετε το «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών» με μία μόνο πρόταση, ποια θα ήταν αυτή;

Ε.Π.: Θα απαντήσω με ένα σύντομο ποίημα της συλλογής:

Τζογάρω στο κενό

τα φύλλα μου τραβώντας

από μια σκάρτη τράπουλα

γεμάτη αρλεκίνους

φόρα παρτίδα δείχνοντας

τ' αμάνικό μου ρούχο

Β.Π.: Μετά την πρώτη αυτή ποιητική συλλογή, αισθάνεστε ότι ανοίγει ένας νέος δημιουργικός κύκλος; Γράφετε ήδη κάτι καινούργιο ή αφήνετε τον χρόνο να συνομιλήσει πρώτα με το βιβλίο;

Ε.Π.: Αισθάνομαι ότι άνοιξα χώρο μέσα μου. Με τί και αν θα γεμίσει, ο χρόνος που προαναφέρατε μόνο θα δείξει. Το βιβλίο ήδη ταξιδεύει. Είθε να πάει μακριά και να αγαπηθεί, κι αν όχι, η διαδρομή από μόνη της ήταν απολαυστική μέχρι τώρα. 

Επίλογος

Το «Εγχειρίδιο Ταξινόμησης Ρωγμών» είναι ένα βιβλίο που δεν αναζητά την τελειότητα, αλλά την αποδοχή της ανθρώπινης ατέλειας. Μέσα από τις απαντήσεις της, η Ελένη Παυλίδου φωτίζει μια διαφορετική προσέγγιση απέναντι στο τραύμα: όχι ως κάτι που πρέπει απλώς να ξεπεραστεί ή να ξεχαστεί, αλλά ως ένα κομμάτι της προσωπικής ιστορίας που μπορεί να ενσωματωθεί και να μετασχηματιστεί.

Η ιδιαίτερη δύναμη της συλλογής βρίσκεται στη συνύπαρξη δύο διαφορετικών τρόπων κατανόησης του ανθρώπου. Η ψυχολογία επιχειρεί να ερμηνεύσει και να θεραπεύσει, ενώ η ποίηση αναζητά νέους τρόπους να αγγίξει το άγνωστο και το άρρητο. Στο έργο της Παυλίδου οι δύο αυτές διαδρομές συναντώνται, όχι για να δώσουν οριστικές απαντήσεις, αλλά για να ανοίξουν έναν χώρο αναστοχασμού.

Η ποιήτρια δεν προσφέρει έναν οδηγό αποκατάστασης των ρωγμών μας. Προτείνει κάτι βαθύτερο: έναν τρόπο να τις αναγνωρίσουμε ως μέρος της ταυτότητάς μας. Γιατί οι ουλές, οι απώλειες και οι εμπειρίες που μας σημάδεψαν δεν αποτελούν μόνο αποδείξεις όσων περάσαμε· είναι και τα στοιχεία που συνθέτουν το μοναδικό σχήμα του καθενός μας.

Η πρώτη ποιητική συλλογή της Ελένης Παυλίδου αποτελεί μια πράξη έκθεσης, αλλά και μια πρόσκληση προς τον αναγνώστη. Ένα ταξίδι στις αθέατες περιοχές του εαυτού, εκεί όπου κάθε ρωγμή μπορεί να γίνει ένας διαφορετικός τρόπος θέασης του φωτός.